Saksı kaç litre toprak alır? Yuvarlak, aşağı doğru daralan bir saksının hacmi kesik koni formülüyle hesaplanır: V = π × h ÷ 3 × (R² + R × r + r²); R ağzın, r dibin yarıçapı, h yüksekliktir ve santimetreyle hesaplanan sonuç 1.000'e bölünerek litreye çevrilir. Ağzı 30 cm, dibi 22 cm, yüksekliği 28 cm olan bir saksı ağzına kadar yaklaşık 15 litre alır; üstte 3 cm sulama payı bırakılırsa bu 12,9 litreye iner.
Bu yazıdaki örnek hesapları kendimiz yaptık ve katalogdaki saksıların sayfalarında yazan ölçülerle tek tek hesapladık. Formül için matematik başvuru kaynağını, sulama payı için ABD üniversitelerinin ve RHS'nin rehberlerini, ithal saksılardaki "galon" etiketleri için ABD fidanlık standardını karşılaştırdık.
Saksı Hacmi Nasıl Hesaplanır?
Hacim, saksının biçimine göre dört formülden biriyle hesaplanır. Ölçüler santimetre olarak alınırsa sonuç santimetreküp çıkar ve 1.000 cm³ bir litre ettiği için sonuç 1.000'e bölünür; formüllerde çap değil yarıçap kullanıldığından ölçülen çap önce ikiye bölünür. Bu adım unutulursa sonuç dört kat çıkar.
| Saksı biçimi | Formül | Örnek |
|---|---|---|
| Düz silindir (ağız ve dip aynı) | V = π × r² × h | Ø30 × 25 cm → 17,7 L |
| Yuvarlak, aşağı daralan | V = π × h ÷ 3 × (R² + R × r + r²) | Ağız Ø30, dip Ø22, h 28 cm → 15,0 L |
| Dikdörtgen, dik kenarlı | V = uzunluk × genişlik × yükseklik | 60 × 20 × 20 cm → 24 L |
| Kare ya da dikdörtgen, aşağı daralan | V = h ÷ 3 × (A₁ + A₂ + √(A₁ × A₂)); A₁ ağzın, A₂ dibin alanı | Ağız 24 × 24, dip 18 × 18, h 25 cm → 11,1 L |
Daralan saksıyı silindir gibi hesaplamak hacmi büyütür, çünkü dip ağızdan dardır. Örnekteki 30 cm'lik saksı silindir sayılsaydı 19,8 litre çıkardı; gerçek hacim 15 litre. Fark yüzde 32.
Ölçüyü alırken dikkat edilecek bir nokta var. Çap saksının dış kenarından değil, iç ağızdan ölçülür. Yükseklik de iç dipten ağza kadar alınır; ayaklı ya da kalın dipli saksılarda dış yükseklik hacmi şişirir.
Balkon kasası gibi dikdörtgen saksılar en kolay hesaplanan saksılar. Katalogdaki askılı balkon saksısının sayfası yaklaşık 29 × 11 × 11 cm diyor; dik kenarlı sayılırsa bu 3,5 litre eder, etiket 3,1 litre. Kenarlar biraz daralıyorsa fark oradan geliyor. Ölçünün yaklaşık verildiği durumlarda hesap da yaklaşık kalır.
Sulama Payı Saksının Hacmini Ne Kadar Düşürür?
Ağızdan 3 cm boşluk, örnekteki 30 cm'lik saksının toprak hacmini yaklaşık yüzde 14 azaltır. Bu boşluk, suyun saksıdan taşmadan toprağa işlemesi için bırakılır ve kaynaklar ölçüsünü farklı veriyor:
| Kaynak | Ağızda bırakılan boşluk |
|---|---|
| MEB iç mekân bitkileri ve gardenya modülleri | 1-1,5 cm |
| Clemson ve Penn State üniversiteleri | Yaklaşık 2,5 cm |
| RHS | Kök topu ağzın yaklaşık 5 cm altında |
| Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi | Saksı çapına göre 0,6-7,6 cm |
Hesapta bu boşluğu düşmek için yükseklikten payı çıkarın ve o seviyedeki çapı bulun; daralan saksıda doldurulan seviyedeki çap, dip çapı ile ağız çapı arasında yüksekliğe orantılı olarak değiştiği için basit bir oranla bulunur. Örnekte 25 cm doldurulan seviyede çap yaklaşık 29,1 cm; hacim 12,9 litre.
Pratikte toprağı satın alırken ağız hacmini, sulamayı planlarken dolu hacmi düşünün. Harçtaki perlitin oranı saksı toprağına ne kadar perlit katılır yazısında.
Katalogdaki Saksılar Gerçekte Kaç Litre?
Katalogdaki 11 litrelik plastik kare saksı, sayfasındaki ölçülerle hesaplandığında ağzına kadar 11,1 litre, 2 cm boşlukla 10 litre alıyor. Aşağıdaki tabloda her saksının sayfasında yazan ölçülerle kendi hesabımızı veriyoruz; ağız ölçüsü ile dip ölçüsünü birlikte veren aileler bu hesaba uygun. Sayfalardaki ölçüler dış ölçü olabilir; bu yüzden ağzına kadar değeri bir üst sınır olarak okuyun.
| Saksı | Sayfadaki ölçü (cm) | Etiket | Ağzına kadar | 2 cm boşlukla |
|---|---|---|---|---|
| Plastik kare | 12,5 → 9,5 × 17 | 2 L | 2,1 L | 1,8 L |
| Plastik kare | 14 → 11 × 20 | 3,5 L | 3,1 L | 2,8 L |
| Plastik kare | 21 → 14,5 × 23,5 | 7 L | 7,5 L | 6,6 L |
| Plastik kare | 24 → 18 × 25 | 11 L | 11,1 L | 10,0 L |
| Plastik kare | 28 → 20 × 28 | 14 L | 16,3 L | 14,7 L |
| Plastik kare | 30 → 21,5 × 30 | 18 L | 20,1 L | 18,3 L |
| Plastik yuvarlak | Ø30 → Ø25 × 26,5 | 15 L | 15,8 L | Hesaplanmadı |
| Delikli kare hava budamalı | 24 → 17,5 × 27,7 | 11 L | 12,0 L | Hesaplanmadı |
| Üretim saksısı | Ø13 → Ø9,4 × 10,5 | 1 L | 1,04 L | Hesaplanmadı |
Tablodan iki sonuç çıkıyor. Küçük boylarda etiket ile hesap birbirine yakın. Büyük plastik kare saksılarda ise ağız hacmi etiketin üstünde kalıyor; 14 ve 18 litrelik saksıların etiketi, 2 cm boşlukla doldurulmuş hacme daha yakın.
Kumaş saksılarda dip çapı yazmadığı için hesabı silindir olarak yaptık. Sonuç 19 litrelik saksıda 17,7, 26 litrelikte 21,2 litre çıkıyor. Kumaş gövde yumuşak olduğundan ve dolunca biçim değiştirebildiğinden bu hesap yalnız yaklaşık; kumaş saksının ölçüleri kumaş saksı nedir yazısında.
Saksı Hacmi Neden Önemli?
Hacim, bitkinin ne kadar büyüyeceğini doğrudan etkiliyor. Poorter ve arkadaşlarının 65 çalışmayı birleştiren 2012 tarihli meta analizine göre saksı hacmini ikiye katlamak bitkinin kütlesini ortalama yüzde 43 artırıyor. Küçük saksı aynı zamanda daha çabuk kurur. RHS yazın küçük saksıların günde iki kez sulama isteyebileceğini yazıyor; bu yüzden etiket litresinden birkaç litre kaybetmek, sıcak bir balkonda sulama sıklığını değiştirebilir.
Bir Torba Toprak Kaç Saksı Doldurur?
Torbanın litresini saksının dolu hacmine bölmek ilk tahmini verir: 50 litrelik bir torba, 2 cm boşlukla 10 litre alan beş adet 11 litrelik saksıyı doldurur. 20 litrelik torba ise yaklaşık 18 litre alan bir adet 18 litrelik saksıya yeter.
Bu sayı iyimser bir üst sınırdır, kesin sayı değil. Torbadaki karışımın saksıda ne kadar oturacağı nemine ve ne kadar bastırıldığına göre değişiyor; bunu ölçen bağımsız bir kaynak bulamadık, bu yüzden bir oturma yüzdesini bilinçli olarak vermiyoruz. Hacim hesaplarken yüzde 10 fazlasını almak, son saksıda eksik kalmamak için pratik bir pay. Hazır karışımlar ambalaj boyuna göre ayrı koleksiyonlarda: küçük saksılar için 5-10 litrelik ve 10-20 litrelik paketler, çok sayıda büyük saksı için 50 litrelik çuvallar.
Bahçe yatağı için hesap aynı mantıkla, yalnız dikdörtgen formülüyle yapılır ve yatak hesabı bahçe yatağına kaç litre toprak gerekir yazısında.
"Galonluk" Saksı Kaç Litre?
Bir ABD galonu 3,785 litre, ama "1 galonluk" diye satılan fidanlık saksısı her zaman o kadar değil. ABD fidanlık standardı ANSI Z60.1 saksı numaralarını tek bir hacim olarak değil, aralık olarak tanımlıyor: 1 numaralı kap 2,5-4,1 litre, 2 numaralı 5,2-7,8 litre, 3 numaralı 10,3-12,2 litre, 5 numaralı 12,9-20,4 litre. Standart, kabı yalnız galonla tanımlayan fidanlık şartnamelerini uygun saymıyor.
Yurt dışı kaynaklı bir rehberde "5 galonluk saksı" önerisi görürseniz, bunu yaklaşık 19 litre olarak okuyun. Bitkiye göre önerilen hacimler saksı nasıl seçilir yazısındaki tabloda litreye çevrilmiş halde.
Saksı Hacmi Hesaplanırken Sık Yapılan Hatalar
- Formüle çapı yarıya bölmeden koymak; sonuç dört kat çıkar.
- Aşağı daralan saksıyı silindir gibi hesaplamak.
- Dış ölçüyü almak; kenar kalınlığı ve ayak hacmi şişirir.
- Sulama payını unutup toprağı ağız hacmine göre almak.
- "Galon" etiketini tam 3,785 litre sanmak.
Saksı Kaç Litre Toprak Alır? Sık Sorulan Sorular
30 cm saksı kaç litre?
Biçimine göre. Ağzı ve dibi 30 cm, yüksekliği 25 cm olan düz bir saksı yaklaşık 17,7 litre; dibi 22 cm'ye daralan ve 28 cm yüksekliğinde bir saksı 15 litre alır.
20 cm saksı kaç litre?
Katalogdaki 7 litrelik kumaş saksı Ø20 × 23 cm; silindir hesabıyla 7,2 litre. Daralan bir plastik saksıda aynı ağız çapı daha az hacim verir.
Saksı numarası ne demek?
Türkiye'de saksı numaraları için ortak bir standart bulamadık. En güvenli yol ağız çapını, dip çapını ve yüksekliği öğrenip hacmi hesaplamak.
Hangi bitkiye kaç litre?
Domates ve biber için 7,5-19 litre, aromatik otlar için 2-4 litre. Tablo saksı nasıl seçilir yazısında; saksılar plastik ve delikli saksılar koleksiyonunda.
0 yorum