Bahçe Yatağına Hangi Sebze Ekilir? Derinlik ve Hacim Tablosu

Yeni kurulan bir bahçe yatağına genelde her şeyden biraz ekilir: birkaç domates, biraz marul, bir köşeye kabak. Sezon ortasında tablo şu oluyor — kabak yatağın yarısını kaplamış, domatesler marulu gölgelemiş, havuçlar çatallanmış.

Sorun bitki seçiminde değil. Atlanan iki sayı var: kök derinliği ve bitki başına hacim. Bu yazı ikisini de veriyor.

30 cm derinlikte ne yetişir?

Modüler yatakların tamamı 30 cm derinliktedir ve bu derinlik sebzelerin büyük çoğunluğuna yeter. Yaprak sebzeler zaten üst 15-20 cm'de çalışır. Domates ve biber daha derine iner ama zemine kurulan yatağın altı kapalı olmadığı için kök alttaki toprağa devam eder.

Derinliğin ikinci etkisi sulamada görünüyor. Otuz santimlik bir kütle, on beş santimlik bir saksıdan çok daha yavaş kuruyor; kök aşağı indikçe yüzey kurusa bile alt katmanda nem buluyor. Yaz ortasında bu tampon, günde iki kez sulanan saksılarla günaşırı sulanan yatak arasındaki farkı açıklıyor.

Kısıt asıl balkon ve terasta ortaya çıkıyor. Orada alt taraf kapalı ve 30 cm gerçekten tavan; derin kök salan türler kısıtlı hacimle idare etmek zorunda kalıyor.

Tek gerçek sınır kök sebzelerinde. Havuç 30 cm'lik yatakta yetişiyor ama uzun çeşitler taban panele çarpınca uç kısmı ikiye ayrılıyor ve çatallı bir kök çıkıyor; kısa ve yuvarlak çeşitler seçildiğinde sorun tamamen kalkıyor.

Kök derinliğine göre gruplar

Balkon yatağında sığ ve orta gruptan seçim yapmak en güvenli yol. Derin gruptan bir şey ekilecekse tek bitkiyle sınırlı kalmak ve ona yatağın en derin köşesini ayırmak gerekiyor.

Bitki başına ne kadar hacim?

Yatağın kaç bitki alacağını yüzey alanı değil hacim belirler. Kabaca hesap şöyle: bir domates 30-40 litre, bir biber 20 litre, bir marul 4-5 litre ister.

Bu rakamların sınırını açıkça söyleyelim: bitki başına hacim değerleri yaygın yetiştirme pratiğinden geliyor, bizim kendi denememizden değil. Çeşit, iklim ve sulama düzeni bunları oynatır. Salkım domatesle sofralık iri domates aynı hacmi istemiyor, kurak bir terasla serin bir bahçe aynı sonucu vermiyor. Tabloyu başlangıç noktası olarak kullanın, ikinci sezonda kendi yatağınıza göre düzeltin.

Tablodaki sayılar üst sınır, hedef değil. Pratikte yatağın tamamını tek çeşide ayırmak yerine karışık ekim yapılıyor ve o zaman hesap oransal ilerliyor: 363 litrelik bir yatağın yarısına dört domates, kalan yarısına yirmi otuz yaprak sebze rahat sığar.

Katalogdaki bütün modelleri bu iki sayıyla bir kez hesapladık. Bitki başına 35 litre üzerinden bakınca en küçük çiçeklik modeli (63 litre) tek bir domatese ancak yetiyor, 108 litrelik No:1 üç domates alıyor, 363 litrelik No:6 on domatese çıkıyor ve serinin en büyüğü olan 1.313 litrelik Artı formu otuz yedi domates taşıyabiliyor. Marulla aynı hesabı yapınca sayılar bambaşka bir ölçeğe geçiyor: aynı No:6 seksen marul, en büyük model iki yüz doksan marul.

Aradaki fark, yatak seçerken neden önce ne ekeceğinize karar vermeniz gerektiğini gösteriyor. Yaprak sebze yetiştirecek biri için orta boy bir yatak fazlasıyla yeterken, aynı yatak birkaç domatesle doluyor.

Nereye ne dikilir: gölge kuralı

Yataktaki en sık hata gölgeleme. Domates boyu iki metreyi bulur ve arkasındaki her şeyi karartır.

Kural basit. Uzun boylular kuzey kenarına, alçaklar güneye. Kuzey yarımkürede güneş güneyden geldiği için bu sıralama gölgeyi yatağın dışına atıyor. Orta boylular ikisinin arasında kalıyor.

Tırmanıcılar ayrı. Fasulye, bezelye ve salatalık destek istiyor; desteği yatağın kuzey kenarına kurmak hem gölgeyi dışarı atıyor hem hasadı kolaylaştırıyor.

Sarkanlar kenara gider. Çilek ve sarkıcı çeşitler yatağın kenarından aşağı indiğinde hem yer açıyor hem meyve toprağa değmiyor.

Aynı yatakta hangi bitkiler yan yana durur?

Yan yana ekimde belirleyici olan sulama ihtiyacı; kök derinliği ya da boy değil, suyun ne sıklıkla verileceği iki bitkinin aynı bölgede durup duramayacağını belirliyor. Sürekli nem isteyen bir bitkiyle arada kurumayı seven bir bitkiyi aynı bölgeye koymak, birini mutlaka mağdur ediyor.

Salatalık, marul ve ıspanak nem sever ve birlikte durur. Domates, biber ve patlıcan aralarda hafif kurumayı tolere eder, onlar da kendi aralarında uyumlu. Biberiye, kekik ve lavanta kurağa dayanıklıdır; bunları sulak gruba karıştırmak kök çürümesiyle sonuçlanıyor.

Aromatikleri ayrı tutmanın ikinci sebebi kök yayılması. Nane özellikle agresif; yatağa doğrudan ekilirse birkaç sezonda geniş bir alanı ele geçiriyor. Aromatik karışımı ve toprağı için aromatik bitki toprağı yazısına bakabilirsiniz.

Yatağın kenarı ayrı bir alan

Yatağın dış kenarındaki 10-15 cm'lik şerit çoğu zaman boş kalıyor, oysa orası ayrı bir ekim alanı. Sarkan çeşitler kenardan aşağı iniyor ve yatağın içindeki yeri işgal etmiyor.

Çilek bu iş için biçilmiş kaftan. Sarkan kolları kenardan aşağı sarkıyor, meyve toprağa değmiyor ve yatağın ortası ana ürüne kalıyor. Sarkıcı kadife çiçeği ve süs biberi de aynı şekilde kullanılabiliyor.

Kenarın ikinci işlevi karışık ekim. Fesleğen ve kadife çiçeği domatesin dibinde yaygın olarak yetiştiriliyor; ikisi de yer kaplamıyor ve yatağın kenar şeridinde rahat duruyor.

Yatak dolduktan sonra: rotasyon

Aynı yatağa her sezon aynı grubu ekmek toprağı tek yönlü tüketiyor ve hastalık biriktiriyor. Domates, patlıcan ve biber aynı aileden; üçünü sırayla aynı yere dikmek rotasyon sayılmıyor.

Pratik sıralama şu: bir sezon meyveli sebze, ertesi sezon yapraklı, üçüncü sezon baklagil. Fasulye ve bezelye toprağa azot bırakıyor ve kendinden sonraki ekimi besliyor.

Yatak küçükse rotasyon zor. Onun yerine toprağı tazelemek daha pratik. Sebze ve çilekte üst 10-15 cm her sezon değiştirilir; kalan kısım yerinde durur. Eski harcı atmaya gerek yok, çiçek saksılarına ya da komposta gidiyor.

Toprak ve besleme

Yatak toprağı sebzeye göre kurulmalı. Sebze ve fide toprağı fide döneminden hasada tek karışımla yürünecek şekilde hazırlanmış; saksı ölçeğindeki karşılığını saksıda sebze toprağı yazısında anlattık.

Karışımdaki besin ilk 4-6 haftayı karşılıyor. Çiçeklenmeden itibaren haftada bir sıvı solucan gübresi gerekiyor; yatakta besin bahçeden daha hızlı tükeniyor çünkü hacim sınırlı ve sulama sık.

Kaç paket toprak gerektiği modele göre değişiyor ve şekilli yataklarda dış ölçüden hesap yanıltıyor. Tam tablo litre hesabı yazısında.

Ne zaman ekilir?

Yatak sezonu erken açıyor. Toprak yerden yükseldiği için ilkbaharda daha çabuk ısınıyor; soğuğa dayanıklı türler bahçeye göre erken ekilebiliyor.

Sonbaharda ise tersi geçerli. Yükseltilmiş toprak daha çabuk soğuyor ve donlu bölgelerde kök bölgesi bahçeden önce donuyor. Kışlık ekimlerde yatağı duvar dibine yaklaştırmak ya da yüzeyi malçlamak fark yaratıyor.

Ay ay ne ekileceği için ekim takvimine, tohumlar için sebze tohumu koleksiyonuna bakabilirsiniz.

Yaygın hatalar

• Yatağı kabakla doldurmak. Tek bir kabak bitkisi iki metrekare yayılıyor; yükseltilmiş yatak onun için dar.
• Uzun boyluları güneye dikmek. Domates arkasındaki her şeyi gölgeliyor.
• Fideleri sık dikmek. Tabloda 198 litreye beş domates yazıyor; dokuz dikildiğinde dokuzu da küçük kalıyor.
• Uzun havuç denemek. 30 cm'de taban panele çarpıp çatallanıyor. Kısa çeşit seçin.
• Naneyi yatağa dikmek. Kök salıp komşularını bastırıyor; ayrı saksıda kalması gerekiyor.
• Her sezon aynı grubu ekmek. Domates, patlıcan ve biber aynı aile; rotasyon sayılmıyor.

Sık sorulan sorular

30 cm derinlik domates için yeter mi?

Zemine kurulan yatakta yeter, çünkü kök alttaki toprağa devam ediyor. Balkonda alt taraf kapalı olduğu için bitki başına 30-40 litre ayırmak gerekiyor.

198 litrelik yatağa kaç domates dikilir?

Beş adet. Bitki başına 30-40 litre hesaplanıyor; daha sık dikim bütün bitkileri küçültüyor.

Yatakta havuç yetişir mi?

Kısa ve yuvarlak çeşitler yetişir. Uzun çeşitler 30 cm'de taban panele çarpıp çatallanıyor.

Aynı yatağa kaç çeşit ekilebilir?

Sulama ihtiyacı benzer olmak kaydıyla sınır yok. Nem seven ve kurağa dayanıklı bitkileri ayrı bölgelere ayırmak yeterli.

Yatak kışın boş mu kalır?

Kalması gerekmez. Ispanak, lahana, pazı ve yeşil soğan kış boyu yatakta durur; donlu bölgelerde yüzey malçlanır.

İki sezon üst üste aynı sebze ekilebilir mi?

Yapraklılarda sorun çıkmıyor. Domates, patlıcan ve biberde aynı aile üst üste geldiğinde hastalık birikiyor; arada bir sezon başka grup girmeli.

Özet

İki sayı kararı veriyor: kök derinliği ve bitki başına hacim. 30 cm yatakta sığ ve orta gruptaki her şey rahat yetişiyor, derin grupta bitki başına 30-40 litre ayırmak gerekiyor. Uzun boylular kuzey kenarına gidiyor, sulama ihtiyacı benzer olanlar aynı bölgede toplanıyor.

Yatak modelleri bahçe yatağı koleksiyonunda, doldurmak için gereken karışımlar 50 litrelik toprak karışımlarında. Model seçimi için yükseltilmiş bahçe yatağı nasıl seçilir yazısına bakın.