Bitki Yetiştirme Lambası Nasıl Seçilir? LED, HID ve CFL

Bitki yetiştirme lambası ararken karşılaşılan ilk sayı watt olur ve seçim çoğu zaman bu sayının üzerine kurulur. Watt ise bir ışık ölçüsü değildir; lambanın prizden çektiği elektriği gösterir.

Aynı 300 W'ı çeken iki lamba, bitkiye farklı miktarda ışık verebilir. Katalogdaki 140 ürünün aydınlatma tarafını üretici beyanlarıyla tek tek karşılaştırdık: aynı güç sınıfındaki LED lambalarda etkinlik 2,3 ile 3,1 µmol/J arasında değişiyor, yani iki lamba aynı elektrikle yüzde otuza varan farklı ışık üretiyor.

Bitkinin Gördüğü Işık Farklıdır

Lümen insan gözüne göre ölçülür. Göz sarı-yeşil bölgeye en duyarlı olduğu için bu bölgedeki ışık lümen değerini yükseltir; bitkinin fotosentezde en çok kullandığı kırmızı ve mavi bölge ise lümen ölçümünde düşük görünür.

Bitki tarafında kullanılan ölçü foton sayısıdır. 400-700 nm aralığındaki ışık PAR olarak adlandırılır ve bu aralıkta lambadan saniyede çıkan foton miktarı PPF adıyla, µmol/s birimiyle yazılır.

Bu ayrım pratikte şu sonucu doğurur: bir HID ampulün lümeni ile bir LED panelin µmol değeri doğrudan karşılaştırılamaz. Katalogda HID tarafı lümenle, LED tarafı µmol ile beyan edilir ve iki sayıyı birbirine çeviren güvenilir bir formül yoktur.

Telefon uygulamalarıyla yapılan lüks ölçümü bu yüzden yanıltır. Uygulama kameranın gördüğü parlaklığı okur ve sonucu insan gözüne göre ölçeklendirir; kırmızı ağırlıklı bir bitki lambasının altında düşük bir sayı verir, oysa bitki o ışığı verimli kullanır. Ölçüm için PAR metre gerekir.

3 Teknoloji, 3 Ayrı Kurulum

LED paneller ve çubuklar tek parça çalışır. Sürücü gövdenin içindedir, ek bir cihaz istemez, kısma düğmesiyle güç ayarlanır ve ısının büyük bölümü gövdenin arkasından dağılır.

HID lambalar üç parçalı bir sistemdir: ampul, balast ve reflektör. Ampul E40 duya takılır, balast akımı sınırlar, reflektör ışığı aşağı yönlendirir. Üç parça ayrı satılır ve biri eksikse sistem çalışmaz.

CFL ampuller dahili balastlıdır ve doğrudan duya takılır. Işık çıkışları düşüktür; fide ve çelik döneminde, bir de az ışık isteyen küçük yaprak bitkilerinde ya da ana lambanın yan desteği olarak kullanılırlar.

Üç teknolojinin ortak noktası kısıtlı. Hepsi elektrikle ışık üretir, hepsi ısı çıkarır ve hepsinde ışık mesafeyle hızla zayıflar; geri kalan her şeyde ayrışırlar ve kurulum maliyetinin nereye gideceğini bu ayrışma belirler.

Hangisi Hangi İşte Durur?

Aşağıdaki tablo üç teknolojiyi kurulum ve kullanım tarafından karşılaştırıyor. Rakamlar katalogdaki ürünlerin üretici beyanlarından geliyor; birimlerin farklı olması karşılaştırmayı sınırlar ve tabloda bu sınır korunmuştur.

Tabloda bir satır seçimi belirler: ek donanım satırı. HID tarafında lamba fiyatının yanına balast ve reflektör de eklenir, kabin içi sıcaklık yükselir ve havalandırma buna göre kurulur.

Hangi Sayıya Bakılır?

Üç sayı işe yarar. PPF lambanın toplam foton çıkışını, etkinlik (µmol/J) aynı elektrikten ne kadar foton çıktığını, kapsama alanı ise bu fotonların hangi yüzeye dağıldığını söyler.

Etkinlik karşılaştırmanın en dürüst zeminidir. Katalogdaki LED lambalarda bu değer 2,0 ile 3,1 µmol/J arasında geziyor ve aradaki fark doğrudan elektrik faturasına yansır, çünkü aynı foton miktarını üretmek için düşük etkinlikli lamba daha fazla enerji çeker.

Dördüncü bir sayı daha var: PPFD, yani belirli bir noktaya düşen foton yoğunluğu. Katalogdaki ürünlerin hiçbiri PPFD beyan etmiyor, bu yüzden bu yazıda PPFD tablosu kurulmadı. Ölçülmesi için PAR metre gerekir ve o cihaz da katalogda bulunmuyor.

Spektrum Dönemle Değişir

Modern LED lambalar tam spektrum çalışır. İçlerinde 2800-3200 K ve 4800-6500 K beyaz diyotlar ile 650-665 nm derin kırmızı diyotlar birlikte bulunur; bazı modellerde 730-740 nm kızılötesi de eklenir.

HID tarafında spektrum ampulle seçilir. Metal halide ampuller 4200-6400 K aralığında mavi ağırlıklı ışık verir ve vejetatif dönem için kullanılır; sodyum buharlı ampuller 2100 K sarı-kırmızı ışıkla çiçeklenme dönemine kurulur.

Uygulamada bu, HID kullanıcısının sezon içinde ampul değiştirdiği anlamına gelir. LED tarafında böyle bir değişim yoktur; iki dönemin ihtiyacı aynı gövdenin içindedir ve dönem geçişi yalnızca besleme tarafında yapılır.

Isı ve Mesafe Birlikte Düşünülür

Lambanın verdiği ısı, bitkiye ne kadar yaklaşabileceğini belirler. HID ampulde ısı doğrudan ışık yönünde yayılır ve yaprak yüzeyi hızlı ısınır; LED'de ısının büyük bölümü gövdenin arkasındaki soğutucuya gider, bu yüzden aynı güçte daha yakın asılabilir.

Mesafe ayrıca döneme bağlıdır. Fide döneminde lamba uzak tutulur ve gücü kısılır, bitki geliştikçe mesafe kademeli olarak kısaltılır; üretici bir aralık veriyorsa o aralık esastır. Kaç watt ve kaç santim sorusunu tablo hâlinde ele alan yazı bu ayarı ayrıntılandırıyor.

Basit bir kontrol vardır. Elinizin ayasını yaprak hizasına tutun; on beş saniye içinde rahatsız edici bir sıcaklık hissediyorsanız lamba fazla yakındır.

Lamba Neye Asılır?

Lamba tavana ya da kabin çubuğuna askı aparatıyla bağlanır. Aparatın taşıma kapasitesi çift halat üzerinden verilir: katalogdaki modeller 2x5 kg ile 2x34 kg arasında değişiyor ve seçim lambanın ağırlığına göre yapılır.

Kapasiteyi lambanın ağırlığıyla sınırlamak yanlış olur. Askı sistemi kurulum sırasında çekilir, bitki büyüdükçe defalarca yükseltilir ve her hareket ani bir yük bindirir; bu yüzden aparat, lambanın ağırlığının en az iki katını taşıyacak sınıftan seçilir.

Yükseklik ayarı işin günlük tarafıdır. Makaralı askılar tek elle çekilerek ayarlanır, zincirli askılar ise halka atlatarak kademeli çalışır ve ara kademe gerektiğinde zincir yetersiz kalır. Lamba askısı ve asma ekipmanı grubundaki ürünler bu iki düzeni karşılıyor.

Kapsama Alanı ile Kabin Eşleşir

Kapsama alanı iki değerle verilir. Büyüme dönemi için verilen alan daha geniştir, çiçeklenme dönemi için verilen alan daralır; sebebi çiçeklenmede gereken ışık yoğunluğunun yükselmesidir.

Kabin seçerken çiçeklenme değeri esas alınır. 60x60 cm bir kabinde 100-150 W sınıfı bir panel, 90x90 cm kabinde 300 W, 120x120 cm kabinde 300-480 W, 150x150 cm kabinde 730-1000 W sınıfı modeller çalışır. Yetiştirme kabinleri bu ölçülerde üretilir.

Kapsama alanının kenarında ışık yoğunluğu merkeze göre düşer. Saksılar kenara sıkışmışsa kenardaki bitki geride kalır; kabin ölçüsünü lambaya göre değil, saksı düzenine göre seçmek bu farkı ortadan kaldırır.

Kabin mi, Açık Raf mı?

Lamba açık bir rafta da çalışır. Fark ışığın nereye gittiğindedir: kabin içinde yanlara giden ışık astardan geri döner ve bitkiye ulaşır, açık rafta aynı ışık duvara ve odaya dağılır.

Astarın yansıtma oranı burada devreye girer. Katalogdaki filmlerde bu oran yüzde 85 ile 97 arasında değişiyor; düz gümüş yüzeyler ışığı yönlü, elmas desenliler ise dağıtarak geri verir ve dağıtan yüzey sıcak noktaların oluşmasını azaltır.

Açık kurulumda iki ek sorun çıkar. Işık gece odaya taşar ve karanlık dönemi bozmamak için perdeleme gerekir; ısı ve nem ise oda hacmine yayıldığı için kontrol edilemez hâle gelir. Yansıtıcı film ve kaplamalar grubundaki ürünler raf kurulumunu kabine yaklaştırmanın en basit yolu.

Yeşil Işık Neden Ayrı Durur?

Bitkinin karanlık dönemi bir dinlenme değil, işleyen bir süreçtir. Çiçeklenmesi gün uzunluğuna bağlı türlerde bu dönemin bölünmesi çiçek kurulumunu geciktirir ve gece yakılan normal bir lamba tam olarak bunu yapar.

Yeşil ışık bu noktada devreye girer. Bitkiler yeşil dalga boyunu diğer renklere göre daha az soğurur, bu yüzden karanlık dönemde kısa süreli yeşil aydınlatma bitkiyi en az rahatsız eden yoldur.

Katalogdaki yeşil ışıklı kafa lambası ve feneri bu iş için duruyor. Sulama kontrolü, zararlı taraması ve kısa bakış sırasında kullanılır; günlük çalışmanın tamamı yine ışıklı döneme bırakılır. Yeşil ışıklı lambalar grubunda iki model var.

Yaygın Hatalar

• Watt'a bakarak lamba seçmek. Watt elektrik tüketimidir; ışık çıkışı PPF ve etkinlikle okunur.
• Lümen ile µmol değerlerini karşılaştırmak. İki ölçü farklı şeyleri sayar.
• HID alırken balast ve reflektörü hesaba katmamak. Üçü birlikte bir sistemdir.
• Kabin ölçüsünü büyüme kapsamasına göre seçmek. Çiçeklenmede alan daralır.
• Ev tipi beyaz ampulü bitki lambası sanmak. Işık çıkışı fotosentez için yetersiz kalır.
• Lambayı sabit yükseklikte bırakmak. Mesafe bitki büyüdükçe ayarlanır.

Sık Sorulan Sorular

Normal LED ampul bitki yetiştirir mi?

Yaprak bitkisini bir süre ayakta tutar, meyve ve çiçek için yetmez. Ev tipi ampullerin foton çıkışı düşüktür ve spektrumu göz konforuna göre kurulmuştur. Bir bitki lambasıyla aradaki fark ölçüde değil, büyüklük sırasındadır.

Kaç watt lamba almalıyım?

Soru alanla başlar, wattla değil. Önce yetiştireceğiniz alanın ölçüsü belirlenir, sonra o alana uyan kapsama değerine sahip lamba seçilir. 60x60 cm için 100-150 W, 120x120 cm için 300-480 W sınıfı modeller tipik karşılıktır.

PPF ile PPFD arasındaki fark ne?

PPF lambadan saniyede çıkan toplam foton miktarıdır ve lambanın kendi değeridir. PPFD ise o fotonların belirli bir noktaya ne yoğunlukta düştüğünü gösterir; mesafeye ve kabin astarına göre değişir, bu yüzden lambanın üzerine tek bir PPFD değeri yazılamaz.

Mor ışıklı lambalar daha mı iyi?

Mor renk kırmızı ve mavi diyotların karışımından çıkar, bir kalite göstergesi değildir. Tam spektrumlu beyaz lambalar bitkiye benzer sonucu verirken göz için daha rahat çalışır ve yaprak rengindeki sorunları görmenizi sağlar.

Yaz aylarında lamba kullanılır mı?

Kapalı alanda mevsim değil, ışık miktarı belirleyicidir. Pencereden gelen ışık yazın bile iç mekânda hızla azalır; buna karşılık sıcak dönemde HID kurulumlarda ısı yükü sorun çıkarır ve havalandırma kapasitesi buna göre artırılır.

İki küçük lamba mı, bir büyük lamba mı?

Alan aynıysa iki küçük lamba daha düzgün bir dağılım verir. Tek gövde merkezde yoğunlaşır ve kenarlar geride kalır; iki gövde yan yana asıldığında kenar bölgeler de ışık alır. Buna karşılık iki lamba iki kablo, iki askı ve zaman saatinde iki hat demektir ve toplam kurulum karmaşıklaşır.

Lamba bitkiye zarar verir mi?

Fazla yakın kurulduğunda verir. Yaprak uçlarında beyazlama, kıvrılma ya da sararmış lekeler ışık fazlalığının işaretidir; mesafeyi artırmak ya da gücü kısmak birkaç gün içinde tabloyu durdurur.

Bu Yazı Size Uygun Değilse

Kurulum için hangi malzemelerin gerektiğini arıyorsanız ışık sistemi malzeme listesi kabinden kabloya kadar bütün kalemleri sıralıyor. İki teknoloji arasında kaldıysanız LED ile HPS karşılaştırması ısı, verim ile donanım tarafını ayrı ayrı ele alıyor.

Evdeki bitkiniz için takviye düşünüyorsanız ev bitkilerine lamba gerekir mi yazısı pencere yönüyle başlayan bir değerlendirme yapıyor. Günlük süre için kaç saat yakılır yazısı döngüleri veriyor.

Ürünler LED bitki yetiştirme lambaları, HID lamba, balast ve reflektör ve CFL lambalar koleksiyonlarında duruyor. Tek markanın seri bütünlüğünü görmek isteyenler için Mars Hydro LED lambaları ayrı bir koleksiyonda toplandı.