LED mi HPS mi? Bitki Lambasında Isı, Verim ve Donanım

LED ile sodyum buharlı lamba karşılaştırması genelde "hangisi daha güçlü" sorusuyla kurulur. İki tarafın ışık çıkışı farklı birimlerle beyan edildiği için bu soru doğrudan cevaplanamaz.

Karşılaştırılabilen şeyler başka: kurulumun kaç parçadan oluştuğu, aynı elektrikle ne kadar ısı çıktığı, bakımın neyi gerektirdiği. Katalogdaki 20 ampulün ve LED panellerin beyanlarını bu üç başlık altında ayırdık; aradaki asıl fark ışıkta değil, sistemin kendisinde çıkıyor.

Neden Doğrudan Karşılaştırılamıyor?

HID ampuller lümenle beyan edilir. Lümen insan gözünün duyarlılık eğrisine göre ölçülür ve sarı-yeşil bölgeye ağırlık verir; sodyum buharlı ampulün ışığı tam da bu bölgede yoğunlaştığı için lümen değeri yüksek çıkar.

LED tarafında ölçü foton sayısıdır. PPF değeri 400-700 nm aralığında saniyede çıkan foton miktarını verir ve bitkinin fotosentezde kullandığı büyüklük budur.

İki sayıyı birbirine çeviren güvenilir bir katsayı yoktur, çünkü çevrim lambanın spektrumuna bağlıdır ve her spektrum için ayrı hesaplanır. Bu yüzden bu yazıda lümen ile µmol karşılaştırması kurulmadı; karşılaştırma ölçülebilir diğer başlıklar üzerinden yapıldı.

HID Kurulumu Kaç Parçadan Oluşur?

En az üç parça gerekir: ampul, balast, reflektör. Ampul E40 porselen duya takılır, balast akımı sınırlar ve ateşlemeyi sağlar, reflektör ışığı aşağı yönlendirir.

Balast seçimi ikiye ayrılır. Manyetik balastlar sabit güçte çalışır ve tek kademelidir; dimerli balastlar aynı gövdede birkaç güç kademesi sunar, bazı modellerde yüzde yirmi ile yüzde otuz arasında ek ışık veren süperlümen kademesi bulunur.

Reflektör biçimi ışığın dağılımını belirler. Geniş kanatlı modeller ışığı yüzeye yayar, cooltube biçimindekiler cam boru içinden hava geçirerek ısıyı ortamdan uzaklaştırır ve lambanın bitkiye daha yakın asılmasına izin verir. HID lamba, balast ve reflektör koleksiyonunda üç parça da bir arada duruyor.

Isı Nerede Toplanıyor?

Her lamba çektiği elektriğin büyük bölümünü ısıya çevirir. Fark ısının nereye gittiğindedir: HID ampulde ısı ışıkla aynı yönde, doğrudan bitkiye doğru yayılır; LED gövdede ise arkadaki alüminyum soğutucuya aktarılır ve yukarı dağılır.

Bu ayrım kabin içinde kendini gösterir. Aynı güç sınıfında HID kurulum, yaprak hizasında birkaç derece daha yüksek bir sıcaklık üretir ve yaz aylarında havalandırma kapasitesi bu farkı karşılamak zorunda kalır. Farkı tahmin etmek yerine ölçmek gerekir: yaprak hizasına konan bir ısı ve nem ölçer kabin içindeki gerçek değeri verir.

Isı her zaman zarar değildir. Soğuk bir garajda ya da kış aylarında serada HID'in yaydığı ısı ortamı ısıtır ve ek bir ısıtıcı ihtiyacını azaltır; aynı avantaj yaz ortasında kapalı bir odada doğrudan soruna dönüşür.

İki Sistem Yan Yana

Aşağıdaki tablo iki teknolojiyi ölçülebilir başlıklar üzerinden karşılaştırıyor. Işık çıkışı sütunu bilinçli olarak boş bırakıldı; birimler farklı olduğu için o satırda karşılaştırma kurulamaz.

Tabloda bakım satırı sık atlanır. HID ampullerin ışık çıkışı kullanım süresiyle azalır ve gövde çalışmaya devam ettiği için bu düşüş fark edilmez; verim düştüğünde sebep aranırken ampulün yaşı en son bakılan yer olur.

Spektrum Nasıl Değişiyor?

HID tarafında dönem ampulle seçilir. Metal halide ampuller 4200-6400 K aralığında mavi ağırlıklı ışık verir ve vejetatif dönemde kullanılır; sodyum buharlı ampuller 2100 K sarı-kırmızı ışıkla çiçeklenmeye kurulur.

Sezon içinde ampul değişimi bu yüzden normaldir. Aynı balast ve aynı reflektör kalır, yalnızca ampul sökülüp takılır ve bu işlem lambanın soğumasını bekleyerek yapılır.

LED gövdelerde iki dönemin diyotları bir aradadır. Beyaz diyotlar 2800-6500 K bandını, derin kırmızı diyotlar 650-665 nm bölgesini karşılar; dönem geçişinde donanım değişmez, yalnızca besleme programı değişir.

Elektrik Tarafında Ne Değişiyor?

HID kurulumda çekilen güç ampulün üzerinde yazan değerin üzerine çıkar. Balast kendi kaybını ekler ve sistemin toplam tüketimi ampulün üzerinde yazan değerin biraz üzerine çıkar; manyetik balastlarda bu fark elektronik olanlara göre daha belirgindir.

Kablo kesiti de güce bağlıdır. Katalogdaki güç kabloları 160 watta kadar 3x0,75, 160-400 watt arasında 3x1, 400-800 watt arasında 3x1,5 mm² kesitle veriliyor ve HID kurulumda bu hesap balast dahil edilerek yapılır.

Zaman saatinin kapasitesi ayrı bir başlık. Kutulu zaman saatleri 4x600 W ve 4x1000 W gibi hat kapasiteleriyle satılır; tek hatta birden fazla lamba bağlanacaksa toplam yükün kapasiteyi aşmaması gerekir. Zaman saati ve elektrik ekipmanları koleksiyonunda kapasiteler ürün sayfalarında yazılı.

Hangi Durumda Hangisi?

Elinizde çalışan bir HID düzeni varsa onu atmak için acele etmeyin. Balast ve reflektör duruyorsa maliyetin büyük bölümü zaten ödenmiştir; ampul yenilemek sistemin tamamını değiştirmekten daha makul bir adımdır.

Sıfırdan kurulum yapıyorsanız tablo tersine döner. Tek gövdeli bir LED panel hem balastı hem reflektörü ortadan kaldırır; kısma düğmesi sayesinde fide döneminden hasada kadar aynı lamba kullanılır.

Ortam sıcaklığı belirleyici olabiliyor. Yazın 30 derecenin üzerine çıkan kapalı bir odada HID kurulum havalandırmayı zorlar; buna karşılık kış aylarında soğuyan bir seranın ısı ihtiyacını aynı lamba kısmen karşılar.

Ampul Ne Zaman Değişir?

HID ampulün ömrü yanma süresiyle değil, ışık çıkışının düşmesiyle biter. Gövde yanmaya devam ettiği için bu düşüş gözle fark edilmez ve verim kaybı çoğu zaman besleme sorunu sanılır.

Pratik yol kayıt tutmaktır. Ampulün takıldığı tarih bir yere yazılır ve sezon sayısına göre değişim planlanır; aynı odada iki ampul varsa ikisini aynı anda değil, dönüşümlü değiştirmek ışık seviyesindeki ani düşüşü engeller.

LED tarafında durum farklı işler. Beyan edilen 50.000 saatlik ömür, diyot çıkışının belirli bir orana inmesine kadar geçen süredir; bu süre günde 12 saatlik bir kullanımda on yılı aşar ve pratikte sürücü arızası ömürden önce gelir.

Yaygın Hatalar

• Lümen ile µmol değerlerini yan yana koymak. İki ölçü farklı şeyleri sayar, oran kurulmaz.
• HID alırken balast ve reflektörü hesaba katmamak. Üç parça birlikte bir sistemdir.
• Ampulü yıllarca değiştirmemek. Işık çıkışı düşer, lamba yanmaya devam eder.
• Manyetik balastla kısma yapmaya çalışmak. Kademe ayarı dimerli balastta bulunur.
• LED paneli HID gibi uzağa asmak. Gövde ısıyı arkaya attığı için daha yakın çalışır.
• Sıcak odada HID kurup havalandırmayı sonraya bırakmak. Isı yükü ilk günden hesaplanır.

Sık Sorulan Sorular

600 W HPS yerine kaç watt LED gerekir?

Doğrudan bir karşılık yazılamaz. İki lambanın beyan birimleri farklı olduğu için "eşdeğer watt" tablosu kurmak yanıltıcı olur; doğru yol, kapsamak istediğiniz alanı belirleyip o alana uyan kapsama beyanına sahip LED modeli seçmektir.

HPS ampul LED armatüre takılır mı?

Takılmaz. HPS ampul E40 duy ve harici balast ister, LED panel ise kendi sürücüsüyle çalışan kapalı bir gövdedir. İki sistemin ortak parçası yoktur.

Metal halide ampul çiçeklenmede kullanılır mı?

Kullanılabilir ama sodyum buharlı ampulün yerini tutmaz. Metal halide mavi ağırlıklı spektrumuyla gövde ve yaprak üretimini destekler; çiçeklenmede aranan sarı-kırmızı bant sodyum buharlı ampulde bulunur.

Dimerli balast elektrikten tasarruf ettirir mi?

Kademeyi düşürdüğünüzde tüketim de düşer. Asıl faydası başka: fide döneminde gücü kısarak aynı lambayı erken haftalarda da kullanmanızı sağlar ve ayrı bir düşük güçlü lamba ihtiyacını ortadan kaldırır.

Aynı kabinde ikisi birlikte kullanılır mı?

Kullanılır ve bazı kurulumlarda tercih edilir. LED panel ana ışığı verirken düşük güçlü bir sodyum buharlı ampul kenar bölgelere destek olur; bu düzende toplam ısı yükü ve toplam elektrik yükü yeniden hesaplanır, çünkü iki sistem aynı kabin havasını paylaşır. Kabin ölçüsü bu karma kurulumda daha belirleyici hâle gelir.

CFL nerede duruyor?

İki sistemin arasında, düşük güç tarafında. Dahili balastlı olduğu için ek donanım istemez ve doğrudan duya takılır; fide ve çelik döneminde, bir de küçük yaprak bitkilerinde iş görür, meyve döneminde yetersiz kalır. CFL ve floresan lambalar koleksiyonu bu grubu topluyor.

Bu Yazı Size Uygun Değilse

Hangi güç sınıfının hangi alana uyduğunu arıyorsanız kaç watt olmalı yazısı kapsama tablosunu veriyor. Teknoloji ayrımının tamamı için lamba nasıl seçilir yazısı üç sistemi birlikte ele alıyor.

Kurulumun donanım tarafı ışık sistemi malzeme listesi yazısında; LED modelleri LED bitki yetiştirme lambaları koleksiyonunda duruyor.