Budama Makası Temizliği ve Bakımı: Dezenfeksiyon, Yağlama, Bileme

Budama makası nasıl dezenfekte edilir? Hastalıklı bir dal kesildiyse makasın ağzı her kesimden sonra yüzde 70'lik alkole daldırılır ya da alkolle silinir; Wisconsin Üniversitesi en az 30 saniye temas istiyor. Çamaşır suyu da işe yarar, ama Minnesota Üniversitesine göre metali aşındırdığı için keskin ağızlı aletlerde önerilmiyor.

Bu yazı için Tarım ve Orman Bakanlığının ürün belgelerini, Ankara Üniversitesinin budama ders notunu, Zeytincilik ve Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitülerinin yayınlarını, ABD'de yedi üniversitenin alet bakımı rehberini karşılaştırdık. Çamaşır suyu oranında dört farklı öneri bulduk; aşağıda hepsini kaynağıyla verdik.

Budama Makası Ne Zaman Dezenfekte Edilir?

Her budamada değil. Washington Eyalet Üniversitesinden Linda Chalker-Scott ayrımı şöyle yapıyor: virüs ve viroitler, bitkinin iletim dokusunda yaşayan bakteri ve mantarlar ile akıntılı kanserler makasla taşınır ve bu durumlarda dezenfeksiyon gerekir. Topraktan ya da havadan bulaşan hastalıklarda makası her kesimde dezenfekte etmenin bir faydası yok.

Chalker-Scott'ın makasla taşınan hastalık örnekleri arasında sebze ve turunçgil hastalıkları da var. Turunçgillerde exocortis viroidi ve domateste mozaik virüsü de listede; yani sebze bahçesinde virüslü bir domatesin dalını kestikten sonra aynı makasla sağlam bitkiye geçmek de aynı riski taşıyor. Hangi bitkide hangi hastalık olduğundan emin değilseniz, şüpheli bitkiyi en son budamak basit bir önlem.

Türk resmî kaynakları budamayla taşınan hastalıkları ürün ürün sayıyor. Yumuşak çekirdeklilerde ateş yanıklığı, kiraz ile şeftalide bakteriyel kanser, erik ile kayısıda Sitospora kanseri bunların başında. Zeytin dal kanseri, limonda uçkurutan, bağda ölü kol ve kav da listede. Bu hastalıklardan biri bahçede görüldüyse makas her dalda dezenfekte edilir.

Güllerde Oregon Eyalet Üniversitesi makasın her bitkiden önce alkole daldırılmasını istiyor; ayrıntı gül budaması nasıl yapılır yazısında. Minnesota Üniversitesinin verdiği takvime göre aletler sonbaharda kaldırılmadan önce, sonbaharda temizlenmediyse ilkbaharda kullanılmadan önce ve hastalıklı bir bitkiyle çalıştıktan sonra, bir sonraki bitkiye geçmeden temizlenir.

Hangi Dezenfektan, Hangi Oranda?

Yüzde 70'lik alkol en az sorunlu seçenek. Çamaşır suyunda ise kaynaklar dört farklı oran veriyor:

Tablodaki limon belgesinde bir tutarsızlık var. Belge "yüzde 10" diyor, ama tarif ettiği 1'e 4 karışımın beşte biri çamaşır suyu, yani yaklaşık yüzde 20. Kaynaklar arasındaki fark büyük görünse de amaç aynı: makasın ağzındaki bakteriyi bir sonraki kesimden önce öldürmek.

Alkol de kusursuz değil. Bir sınırı var. Minnesota Üniversitesi, ateş yanıklığı bulaşmış elma ağaçlarında kullanılan aletleri alkolün yeterince dezenfekte etmeyebileceğini not ediyor. Aynı üniversitenin ateş yanıklığı sayfası ise az kesim yapılıyorsa alkolü yeterli buluyor. Ateş yanıklığında kesimin kendisi de önemli, çünkü Bakanlık hastalıklı dalın enfeksiyonun en az 30-40 cm altından kesilmesini istiyor; öteki hastalıklar için kesim mesafeleri meyve ağacı budaması yazısındaki tabloda.

Dezenfektan Makasta Ne Kadar Bekletilir?

Wisconsin Üniversitesi alkol ya da çamaşır suyuyla en az 30 saniye temas öneriyor; Minnesota Üniversitesi ise alkolü daldırmayı, silmeyi ya da püskürtmeyi yeterli sayıyor. Öteki kaynaklarda süre uzuyor. Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü limonda aletin 1 dakika bekletilmesini, Minnesota Üniversitesi kuaterner amonyumlu temizleyicide 2 dakikayı öneriyor. Tennessee Üniversitesinin notu da bilinen bir hastalıkta en az bir dakikayı gösteriyor. Bahçede pratik bir yol, iki makasla çalışmak: biri dezenfektanda beklerken öteki kullanılır.

Kirazın bakteriyel kanserinde ABD'nin kuzeybatısındaki eyaletlerin bitki hastalıkları el kitabı aletlerin her kesim arasında dezenfekte edilmesini istiyor. Bakanlığın elma belgesi de ateş yanıklığında aletin her seferinde çamaşır suyuna daldırılmasını söylüyor.

Ateş Yanıklığında Güdük Bırakma Yöntemi

Maryland Üniversitesi ateş yanıklığında büyüme mevsiminde hastalanan dalı belirtinin 20-30 cm altından kesip yaklaşık 10 cm'lik çıplak bir güdük bırakmayı öneriyor. Güdükler kış budamasında, kasım-ocak arasında temizleniyor. Asıl temiz kesim böylece ağacın dinlendiği döneme kalıyor.

Çamaşır Suyu Makası Aşındırır mı?

Aşındırır; Minnesota Üniversitesine göre 1'e 9 seyreltilmiş, yaklaşık yüzde 10'luk çamaşır suyu bile keskin ağızlı budama aletlerinde çukurcuklar ve çentikler açabiliyor, bu yüzden üniversite onu makaslar için önermiyor. Maryland Üniversitesi çamaşır suyu kullanıldıysa aletin hemen durulanmasını istiyor. Tennessee Üniversitesinin bir notu alkolü de aşındırıcı sayıyor ve kuaterner amonyumlu ürünleri daha az aşındırıcı buluyor.

Türk resmî kaynaklarının çoğu ise çamaşır suyunu öneriyor. İki tarafı birleştiren pratik yol şu: alkol varsa alkol kullanın. Çamaşır suyu kullandıysanız iş biter bitmez makası temiz suyla durulayıp kurulayın, sonra yağlayın.

Budama Makası Nasıl Temizlenir ve Yağlanır?

Dezenfeksiyon ile temizlik ayrı işler. Minnesota Üniversitesi önce sabunlu suyla yıkamayı, kiri sert bir fırçayla almayı öneriyor. Adımlar şöyle:

1. Ağızdaki toprak ve reçineyi sabunlu suyla ve sert bir fırçayla temizleyin. Wisconsin Üniversitesi inatçı reçine için terebentini de öneriyor.
2. Pas varsa kalın çelik yünü ya da sünger taşıyla alın; Wisconsin Üniversitesi bu yöntemi makaslar ve testereler için birlikte veriyor.
3. Hastalıklı dal kesildiyse yukarıdaki tablodaki gibi dezenfekte edin.
4. Makası tamamen kurutun.
5. Metal yüzeylere birkaç damla yağ sürün. Minnesota Üniversitesi bezir yağı, tung yağı ya da madenî yağ öneriyor; Wisconsin Üniversitesi pas önleyici spreyleri de sayıyor.

Minnesota Üniversitesi bu eksiksiz temizliği sonbaharda, makas kışa kaldırılmadan önce yapmayı öneriyor; o zaman yapılmadıysa ilkbaharda, makas ilk kez kullanılmadan önce.

Budama Makası Nasıl Bilenir?

Makas, eğe ya da bileme taşıyla, mümkünse kesici ağzın yönüne doğru bilenir. Wisconsin Üniversitesi bilemenin düzgün olmasını şart koşuyor: iki kesici kenar, örslü makasta ise bıçak ile örs, her noktada birbirine değmeli. Örslü makasta yalnız keskin bıçak bilenir ve bileme sırasında koruyucu gözlük ve deri eldiven takılır, makas bir mengeneye sıkıştırılır.

Bileme açısı için bir üniversite kaynağında sayı bulamadık, bu yüzden derece bilinçli olarak vermiyoruz. Makasın kendi açısını korumak en güvenli yol. Ağzı çentiklenmiş ya da bükülmüş bir makasta bileme yetmez; parçaları değişen bir makasta bıçak yenilenebilir.

Budama Makası Bakımında Sık Yapılan Hatalar

• Hastalıklı dalı kestikten sonra aynı makasla sağlam ağaca geçmek.
• Çamaşır suyunu makasta bırakıp durulamamak.
• Reçineli, kirli ağzı temizlemeden dezenfektana batırmak.
• Makası ıslak kaldırmak.
• Bilemede yalnız bir noktayı aşındırıp ağzın düzgün kapanmasını bozmak.

Budama Makası Bakımı: Sık Sorulan Sorular

Kolonya ile makas dezenfekte edilir mi?

Kaynakların önerdiği alkol oranı en az yüzde 70, kolonyaların alkol oranı ürüne göre değişiyor; şişede yüzde 70 ya da üstü yazmıyorsa kaynakların önerdiği orana ulaşmayabilir.

Her kesimden sonra makası silmek gerekir mi?

Yalnız makasla taşınan bir hastalık varsa. Sağlıklı bir bahçede her kesimde dezenfeksiyon gerekmiyor; iş bitince temizlemek ve kurulamak yeter.

Hangi makası almalıyım?

Kesme kapasitesi keseceğiniz dala uyan bir bypass makas. Kesme kapasitesine göre makas seçimi budama makası nasıl seçilir yazısında; ürünler budama makasları koleksiyonunda.

Hastalıklı dal nereden kesilir?

Çoğu kaynakta hastalığa göre 20-60 cm aşağıdaki sağlam dokudan. Tablo meyve ağacı budaması ne zaman yapılır yazısında.