Gül budaması nasıl yapılır? Gül kış sonunda, ilkbahar başlarken budanır: önce ölü, hastalıklı, birbirine sürtünen ve çaprazlaşan dallar alınır, sonra kalan güçlü sürgünler dışa bakan bir gözün en fazla 5 mm üstünden kısaltılır. RHS melez çay güllerinde güçlü sürgünleri 4-6 göze, yani topraktan 10-15 cm'ye indirmeyi öneriyor.
Bu yazı için Millî Eğitim Bakanlığının gül yetiştiriciliği modülünü, RHS'nin dört gül grubu için ayrı budama rehberlerini, Oregon Eyalet ve Illinois üniversitelerinin gül notlarını karşılaştırdık. Ne kadar kesileceği konusunda kaynaklar farklı birimler kullanıyor: biri göz sayıyor, biri santimetre veriyor, biri boyun yüzdesini. Aşağıda hepsini aynı tabloya koyduk.
Gül Ne Zaman Budanır?
Melez çay ve floribunda gülleri kış sonu ile ilkbahar başı arasında budanır; MEB'in modülü bu dönemi veriyor. RHS daha kesin: ılık güney bölgelerde şubat ortası, kuzeyde ve soğuk bölgelerde mart. Oregon Eyalet Üniversitesi (Willamette Vadisi için) şubat ortası ile mart başını gösteriyor; Illinois Üniversitesi takvim yerine bir işaret kullanıyor: altın çan (forsythia) çiçek açtığında.
Türkiye'de tarih bölgeye göre kayıyor ve MEB'in modülü ay değil, mevsim veriyor; bu yüzden bölge bölge bir ay listesini bilinçli olarak vermiyoruz, RHS'nin tarifindeki gibi büyümenin yeniden başladığı haftayı işaret alıyoruz. İki grup gül bu takvimin dışında kalıyor. RHS tırmanıcı gülleri aralık ile şubat arasında, bir kez çiçek açan sarmaşık güllerini (rambler) ise yaz sonunda, çiçeklenmeden sonra budamayı öneriyor.
Sonbahar için de bir not var. Illinois Üniversitesi 1 Ekim'den sonra solan çiçeklerin kesilmesini durdurmayı öneriyor.
Budamaya Nereden Başlanır?
Kısaltmadan önce 4 tür sürgün kesilip çıkarılır: RHS'ye göre bunlar ölü, hastalıklı, birbirine sürtünen ve çaprazlaşan sürgünler. İlk iş bu temizlik. Çalı sıkışmışsa bazı yaşlı sürgünler de tamamen kesilir; amaç ortayı açık tutmak. Melez çay güllerinde RHS üç yaşındaki odunun tamamen alınmasını ve yalnız genç, güçlü sürgünlerin bırakılmasını öneriyor.
Kısaltma bu temizlikten sonra gelir: kalan güçlü sürgünler sayılır ve her biri, aşağıdaki tabloya göre kaç göze indirilecekse o gözün üstünden kesilir. Illinois Üniversitesinin tarifinde sonuç 3-5 sağlam dal, her dalda 3-5 dışa bakan göz.
Gül Ne Kadar Budanır?
Melez çay güllerinde güçlü sürgünler topraktan 10-15 cm'ye, floribundalarda 25-30 cm'ye indirilir; RHS'nin önerisi bu. Oregon Eyalet Üniversitesi daha az kesiyor; öteki kaynaklar farklı birim kullandığı için doğrudan karşılaştırılamıyor. Gül grubuna göre öneriler şöyle:
| Gül grubu | Ne kadar kesilir | Kaynak |
|---|---|---|
| Melez çay (iri tek çiçekli) | Güçlü sürgün 4-6 göz, topraktan 10-15 cm; zayıf sürgün 2-4 göz, 5-10 cm; üç yaşlı odun tamamen alınır | RHS |
| Melez çay | Topraktan yaklaşık 30-45 cm | Oregon Eyalet Üniversitesi |
| Floribunda (salkım çiçekli) | Güçlü sürgün topraktan 25-30 cm; zayıflar daha sert | RHS |
| Floribunda | Topraktan yaklaşık 60-90 cm | Oregon Eyalet Üniversitesi |
| Sürekli çiçek açan modern güller | Boyun yarısı ile üçte ikisi; 3-5 sağlam dal, her birinde 3-5 dışa bakan göz | Illinois Üniversitesi |
| Çalı güller (tekrar çiçek açan) | Güçlü yeni sürgünlerin üçte birine kadar | RHS |
| Tırmanıcı | Çiçek açmış yan sürgünler üçte iki kısaltılır; yenilemede en fazla 6 genç sürgün | RHS |
| Sarmaşık (rambler) | Yaz sonunda en yaşlı sürgünlerin üçte biri dipten alınır | RHS |
MEB'in modülü kesimi göz sayısıyla tarif ediyor. Uzun ya da yumuşak budamada dipten itibaren 5-10 göz bırakılıyor, kısa ya da sert budamada 2-4 göz. Modül bir de karışık budama öneriyor: birinci yıl 2 göz, ikinci yıl 3-4, üçüncü yıl 5-6, dördüncü yıl yeniden 2-3 göz.
Tırmanıcı ve Sarmaşık Güller Nasıl Budanır?
Tırmanıcı güllerde yalnız o yıl çiçek açmış yan sürgünler, boylarının 2/3'ü kadar kısaltılır; ana çerçeve kesilmez. RHS bu işi aralık ile şubat arasına koyuyor; çerçeveyi yenilemek gerekirse dipten çıkan en fazla 6 genç sürgün bırakılıyor.
Sarmaşık güller (rambler) farklı. RHS bu yüzden onları kışın değil, yaz sonunda, çiçek ve kuşburnu döneminden sonra budamayı istiyor: en yaşlı sürgünlerin üçte biri dipten alınıyor, yan sürgünler yaklaşık üçte iki kısaltılıyor.
Tekrar çiçek açan çalı güllerde ise RHS kış sonunda güçlü yeni sürgünlerin en fazla üçte birini almayı öneriyor. Yan sürgünler 2-3 göze indiriliyor. Yalnız bir kez çiçek açan çalı güller, sarmaşıklar gibi yaz sonunda budanıyor.
Gül Budamasında Kesim Nasıl Yapılır?
Kesim, dışa bakan bir gözün en fazla 5 mm üstünden ve gözden aşağıya, uzağa doğru eğimli yapılır. RHS bu ölçüyü veriyor ve eğimin amacını söylüyor: su göz üzerinde birikmesin. Oregon Eyalet ve Illinois üniversiteleri yaklaşık 6 mm ile 45 derecelik bir eğim öneriyor. Dışa bakan göz seçilir, çünkü ondan çıkan sürgün bitkinin ortasını değil dışını doldurur ve orta açık kalır.
Kesim, iki bıçağı birbirinin yanından geçen bypass bir makasla yapılır ve Oregon Eyalet Üniversitesi bu makası yaklaşık 1,9 cm kalınlığa kadar kullanmayı öneriyor; daha kalın, yaşlı bir gövde için küçük bir testere gerekir.
Makasın temizliği güllerde de önemli. Oregon Eyalet Üniversitesi makasın her bitkiden önce yüzde 70'lik alkole daldırılmasını istiyor. Oranlar ve makasın bakımı budama makası temizliği ve bakımı yazısında.
Budamadan Sonra Ne Yapılır?
MEB'in modülü budamadan hemen sonra gülün sulanmasını ve gübrelenmesini istiyor. Hastalıklı dallar bahçeden uzaklaştırılır. Taradığımız gül kaynaklarının hiçbiri kesik uçlara macun önermiyor; Illinois Üniversitesi tek bir istisna veriyor: gövde kurdu sorunu olan bahçede kesik uçlar beyaz tutkalla kapatılabilir. Yara kapatıcıların genel kanıtı aşı macunu sürülür mü yazısında.
Budamadan çıkan sağlıklı, kalem kalınlığındaki sürgünler atılmak zorunda değil. MEB'in modülü gül odun çeliği için 15-20 cm boy, 5-6 mm kalınlık ve 1-4 göz veriyor. Ayrıntı odun çeliği ne zaman alınır yazısında. Saksıdaki gülün harcı ve besini saksıda gül toprağı yazısında.
Gül Budamasında Sık Yapılan Hatalar
- Soğuk bölgede ocakta budayıp yeni sürgünü geç dona vermek.
- Bir kez çiçek açan sarmaşık gülünü RHS'nin önerdiği yaz sonu yerine kışın budamak.
- Gözün çok üstünden kesip güdük bırakmak.
- İçe bakan gözün üstünden kesip bitkinin ortasını sıklaştırmak.
- Ölü ve hastalıklı dalları bırakıp yalnız boyu kısaltmak.
- Kalın yaşlı gövdeyi el makasıyla zorlamak.
Gül Budaması: Sık Sorulan Sorular
Gül hangi ay budanır?
Melez çay ve floribunda gülleri kış sonunda: ılık bölgede şubat ortası, soğuk bölgede mart. Tırmanıcılar aralık-şubat, bir kez çiçek açan sarmaşık güller yaz sonunda, çiçekten sonra.
Saksıdaki gül nasıl budanır?
Bahçedekiyle aynı kurallarla ve aynı zamanda. Saksı gülünde fark budamada değil harçta ve beslemede; ayrıntı saksıda gül toprağı yazısında.
Hangi makasla budanır?
Küçük bir bypass el makası çoğu gül dalına yeter. Seçim ölçüleri budama makası nasıl seçilir yazısında; ürünler budama makasları koleksiyonunda. Meyve ağaçlarının takvimi için meyve ağacı budaması ne zaman yapılır yazısına bakın.
0 yorum