Budama yarasına aşı macunu sürülür mü? Kaynaklar iki taraf: Tarım ve Orman Bakanlığının belgeleri, MEB modülleri ve Türk araştırma enstitüleri kalın dal yaralarına aşı macunu ya da katran sürülmesini öneriyor; ABD üniversiteleri ve 13 yıl süren, 275 ağaçlık bir deneme ise macunun çürümeyi önlemediğini gösteriyor. RHS ortada duruyor: genel olarak önermiyor; erik ile kirazda istisna tanıyor.
Bu yazı için iki tarafın kaynaklarını karşılaştırdık: Bakanlığın ürün belgeleri, MAREM'in kayısı belgesi, İncir ile Zeytincilik Araştırma Enstitülerinin yayınları, Çukurova ile Ankara üniversitelerinin notları ve Erzincan İl Müdürlüğü bir yanda; Purdue, Kuzey Karolina Eyalet, Virginia Tech, Minnesota, Washington Eyalet ve Kaliforniya üniversiteleri ile RHS öbür yanda. Taradığımız Türk kaynaklarının hiçbiri macun için bir dal kalınlığı eşiği vermiyor; hepsi "kalın" ya da "büyük" dal diyor.
Türk Kaynakları Ne Diyor?
Taradığımız 11 Türk resmî ve akademik kaynağın hepsi kalın dal yarasının kapatılmasını istiyor. Ankara Üniversitesinin ders notu kesim yüzeylerine aşı macunu sürülmesini, Çukurova Üniversitesinin broşürü büyük yaraların macunla kapatılmasını söylüyor. MAREM'in kayısı belgesi daha ileri gidiyor: tırnak bırakılır ya da budamadan sonra macun sürülmezse yara yerlerinde çürüme meydana geldiğini yazıyor.
Öneriler türe göre de değişiyor. Bakanlığın kiraz belgesi yaranın aşı macunuyla kapatılmasını, erik ile kayısı belgeleri ve ceviz belgesi ardıç katranını ya da ardıç katranı ile göztaşı karışımını öneriyor. Elma belgesi büyük dal kesiminde önce yüzde 10'luk çamaşır suyu, sonra aşı macunu sürülmesini istiyor. Zeytincilik Araştırma Enstitüsü kesim yerlerine katran ve kireç badanası diyor, bağ belgesi büyük yaraların dezenfektan bir macunla hemen kapatılmasını istiyor.
Bilimsel Literatür Ne Diyor?
Alex Shigo ve Walter Shortle'ın 1983'te yayımlanan çalışması 13 yıl boyunca 275 ağaçtaki yaraları izledi. Sonuç kısa: hiçbir madde çürümeyi önlemedi ve ağacın kendisi yara üzerinde uygulamalardan daha büyük etki yaptı. Washington Eyalet ve Purdue üniversitelerinin notları bu çalışmaya dayanıyor.
Purdue Üniversitesinin bir notu 1934'ten bu yana yapılmış başka çalışmaları da sayıyor ve yara macunlarının çürümeyi önlemediğini, doğal kapanmayı yavaşlatabildiğini yazıyor. Washington Eyalet Üniversitesinden Linda Chalker-Scott sızdırmaz kaplamaların nemi ve çürümeyi içeride tuttuğunu, zamanla da çatladığını söylüyor. Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi yara boyası ya da katran sürülmemesini, bunun enfeksiyon riskini artırabileceğini yazıyor; Virginia Tech de kaplamaların yaranın kapanmasını engelleyebileceğini.
Kaliforniya Üniversitesinin kayısı rehberi meyve ağacı için ayrı bir gözlem veriyor. Kayısıda dal kurumasına yol açan bir mantara karşı yaraları macun ya da sızdırmazla korumak tatmin edici sonuç vermemiş; etki uzun sürmüyor ve bütün yaraları hemen kaplamak zor. Rehberin önerisi yarayı korumak değil, budamayı hastalığın bulaşmadığı yaz aylarına almak.
İki Tarafın Önerisi Yan Yana
| Kaynak | Öneri | Gerekçe ya da kapsam |
|---|---|---|
| Bakanlık (kiraz, elma, bağ) | Aşı macunu ya da dezenfektan macun | Kalın dal yaraları; elmada önce çamaşır suyu |
| Bakanlık (erik, kayısı, ceviz) | Ardıç katranı ya da ardıç katranı ile göztaşı karışımı (cevizde aşı macunu da) | Kanserli dal kesimleri |
| MAREM (kayısı) | Aşı macunu | Sürülmezse yarada çürüme |
| Zeytincilik Araştırma Enstitüsü | Katran ve kireç badanası | Kesim yerleri |
| Shigo ve Shortle, 1983 | Etkisi yok | 13 yıl, 275 ağaç; hiçbir madde çürümeyi önlemedi |
| Purdue, Virginia Tech, Kuzey Karolina | Önerilmez | Kapanmayı yavaşlatabilir, enfeksiyonu artırabilir |
| Minnesota Üniversitesi | Normalde gerekmez | Böcekle taşınan bir hastalıkta gerekirse yağ bazlı değil lateks boya |
| RHS | Genelde önerilmez | Gümüş yaprak sorunu olan erik ile kirazda en az zararlı seçenek |
RHS Neden Erik ve Kirazda İstisna Tanıyor?
RHS'ye göre erik ve kirazda budama yarasından giren gümüş yaprak mantarının sporları eylülden mayısa kadar, yılın 9 ayı etkin. RHS budama kesimlerini sarmayı, bağlamayı ya da boyamayı artık standart uygulama olarak önermiyor; istisna bu hastalık. RHS'ye göre hastalık tekrar tekrar görülen bu ağaçlarda yarayı boyamak, sporları dışarıda tutmak için daha az zararlı seçenek sayılıyor.
RHS'nin asıl çözümü ise başka: bu türleri yazın, kuru havada budamak. Kaliforniya Üniversitesinin kayısı önerisiyle aynı mantık. Yara açılacağı dönemde hastalığın sporu ortada yoksa, yarayı kapatmaya gerek kalmıyor. Sert çekirdeklilerin budama takvimi meyve ağacı budaması ne zaman yapılır yazısında.
Macundan Önemli Olan: Doğru Kesim
İki tarafın birleştiği nokta kesimin kendisi. Türk kaynakları dalın dal yastığı üzerinden kesilmesini ve tırnak bırakılmamasını istiyor; MAREM tırnak bırakmayı da çürümenin sebepleri arasında sayıyor. ABD üniversiteleri ve RHS de dalın gövdeye sıfır değil, dal boğazının hemen dışından kesilmesini öneriyor.
Kalın dalda kabuğun yırtılması da yara yüzeyini büyütür. Bu yüzden ağır dallar üç kesimle alınır: önce alttan bir kesik, sonra biraz dışından üstten kesim, en son güdüğün dal boğazından temizlenmesi. Temiz bir kesim için keskin bir makas ya da testere gerekiyor; seçim ölçüleri budama makası nasıl seçilir yazısında. Hastalıklı dallarla çalışırken makasın dezenfeksiyonu budama makası temizliği ve bakımı yazısında.
Ne Yapmalı?
Kesin bir kural vermek kaynakların ayrıştığı bir konuda doğru olmaz. Elimizdeki kanıtla şunu söyleyebiliriz. İnce dallarda ve sağlıklı ağaçta macuna gerek yok; Türk kaynakları da yalnız kalın dal yaralarından söz ediyor. Kalın dalda Türk resmî kaynakları macun öneriyor, uzun süreli deneme ise faydasını göstermiyor; burada karar sizin, ama macun hangi tarafta olursanız olun doğru kesimin yerini tutmuyor.
Hastalık sorunu olan bir bahçedeyseniz bölgenizdeki il ya da ilçe tarım müdürlüğüne danışın. Bakanlığın belgeleri hastalıklı dal kesiminde katran ve göztaşı gibi uygulamaları hastalığa göre ayrı ayrı veriyor.
Budama Yarasında Sık Yapılan Hatalar
- Macun sürüp tırnak bırakmak ya da dalı gövdeye sıfır kesmek.
- Kalın dalı tek kesimde düşürüp kabuğu yırtmak.
- Erik ve kirazı yağışlı kış günlerinde budayıp yarayı macunla korumaya çalışmak.
- İnce sürgün kesimlerine de macun sürmek.
Aşı Macunu Sürülür mü? Sık Sorulan Sorular
Aşı macunu kaç santimden kalın dala sürülür?
Taradığımız Türk kaynaklarının hiçbiri bir sayı vermiyor; hepsi "kalın" ya da "büyük" dal diyor. Bu yüzden bir eşiği bilinçli olarak yazmıyoruz.
Yaraya boya sürülür mü?
Erzincan İl Müdürlüğünün notu aşı macunu ya da kara boya öneriyor. Minnesota Üniversitesi böcekle taşınan bir hastalık için kapatma gerekiyorsa yağ bazlı değil lateks boya diyor. Kaliforniya Üniversitesi ise turunçgilde güneşte kalan dalları, yarayı değil kabuğu korumak için yarı yarıya suyla seyreltilmiş beyaz iç cephe lateks boyasıyla boyamayı öneriyor.
Gülde kesik uçlara bir şey sürülür mü?
Taradığımız gül kaynakları önermiyor. Illinois Üniversitesi yalnız gövde kurdu sorunu olan bahçede kesik uçların beyaz tutkalla kapatılmasını söylüyor. Ayrıntı gül budaması nasıl yapılır yazısında; makaslar budama makasları koleksiyonunda.
0 yorum