EC, ppm ve TDS Nedir? Besin Çözeltisi Nasıl Ölçülür

Aynı besin çözeltisine iki farklı cihaz batırıldığında biri 700, öteki 500 ppm gösterebilir. İkisi de doğru ölçüyordur; farkı ölçüm değil, ölçümün ppm'e çevrilme biçimi yaratır.

EC, ppm ve TDS aynı büyüklüğün üç farklı yazılışıdır ve karıştırıldığında çözelti ya aç ya da tuzlu kalır. Katalogdaki ölçüm cihazlarının beyanlarını üreticilerinin teknik belgeleriyle karşılaştırdık; aşağıdaki çevrim tablosu ve hedef aralıklar o belgeler ile üniversite yayınlarından geliyor.

EC Neyi Ölçer?

EC, çözeltinin elektrik iletme gücüdür. Suda çözünmüş tuzlar iyonlara ayrılır ve bu iyonlar elektriği taşır; ne kadar çok iyon varsa iletkenlik o kadar yüksek çıkar.

Besin çözeltisinde bu iyonların büyük bölümü gübreden gelir: nitrat, potasyum, kalsiyum, magnezyum, sülfat. EC bu yüzden çözeltideki toplam besin yükünün pratik bir göstergesidir, ama hangi elementin ne kadar olduğunu söylemez.

Bu yazı çözeltinin EC'sini anlatıyor. Cocopeat ya da toprak gibi bir ortamın EC'si ise ortamdan su ile çıkarılan bir ekstrakt üzerinden ölçülür ve farklı bir yöntem ister; cocopeat EC değeri yazısı o yöntemi anlatıyor.

Birimler Nasıl Çevrilir?

1 mS/cm, 1.000 µS/cm'ye ve 1 dS/m'ye eşittir. Eski kaynaklarda geçen mmho/cm de aynı büyüklüktür; bitki yetiştiriciliğinde en sık kullanılan birim mS/cm'dir.

Karışıklık basamakta çıkar. 1,5 mS/cm ile 1.500 µS/cm aynı çözeltidir; cihazın ekranında hangi birimin gösterildiği okunmadan yapılan karşılaştırma bin katlık bir hataya yol açar. Bir üniversite yayınında bile µS/cm'den mS/cm'ye geçişin bin ile çarpma olarak yazıldığı görülüyor; doğrusu bine bölmektir.

Sıcaklık ikinci karışıklık kaynağıdır. İletkenlik sıcaklıkla artar ve bu artış iyon türüne göre derece başına yüzde 0,5 ile 3 arasında değişir; bu yüzden değer standart olarak 25 dereceye çevrilerek bildirilir ve cihazlardaki sıcaklık telafisi bu işi yapar.

ppm Neden İki Farklı Sayı Verir?

ppm ölçen cihaz aslında EC ölçer. Okuduğu iletkenliği bir katsayıyla çarpar ve ekrana ppm olarak yazar; katsayı cihaza göre değişir.

İki katsayı yaygındır. 0,5 katsayısı sofra tuzu esas alınarak kurulmuştur; 0,7 katsayısı ise birkaç tuzun karışımına dayanır ve bir cihaz üreticisine göre tarımda ve hidroponikte daha yaygındır. Aynı çözelti bu yüzden 0,5 ölçekli cihazda 500, 0,7 ölçekli cihazda 700 ppm gösterir.

Tablodan çıkan kural şu: ppm değeri paylaşılırken ölçeği de söylenmelidir. "800 ppm" diyen bir besin programı, 0,5 ölçeğinde 1,6 mS/cm, 0,7 ölçeğinde 1,14 mS/cm demektir; arada yüzde 40'a yakın fark vardır.

Katalogdaki TDS/EC metrenin hangi ölçeği kullandığı üretici belgelerinde yazmıyor. Bu yüzden program karşılaştırmasında ppm yerine EC okunur; EC'nin katsayıya ihtiyacı yoktur.

Hangi Bitki Hangi EC'yi İster?

Aşağıdaki değerler bir üniversitenin hidroponik yetiştiricilik rehberinden alındı. Hepsi besin çözeltisi içindir ve birimleri mS/cm'dir.

Kaynaklar arasında farklar var ve bu farklar sistemden gelir. Başka bir üniversitenin marul el kitabı çözeltiyi 1,2 mS/cm'de tutuyor ve pH için 5,8'i öneriyor; kontrollü ortamda çilek yetiştiren bir program ise EC'yi 1,0 mS/cm ve altında tutuyor.

Fide ve çelik için mS/cm cinsinden yayımlanmış bir aralık bulamadık. Üniversite kaynakları bu dönemi gübresiz başlayıp azotu kademeli artıran aşamalarla tarif ediyor ve kaynak suyun EC'sinin 1 mS/cm'nin altında olmasını öneriyor.

Başlangıç Suyu Hesaba Katılır

Çözeltinin EC'si iki kaynağın toplamıdır: suyun kendisi ve eklenen gübre. Musluk suyu gübresiz hâlde de bir EC taşır ve bu değer bölgeden bölgeye değişir; Türkiye'de içme suyu için üst sınır 20 derecede 2.500 µS/cm'dir.

Hedef EC'ye ulaşırken başlangıç değeri düşülür. Suyun EC'si 0,6 mS/cm ise 1,8 hedefine ulaşmak için gübrenin eklemesi gereken pay 1,2'dir; bir üniversite el kitabı da izleme sırasında kaynak suyun temel EC'sinin ölçülen değerden çıkarılmasını öneriyor.

Ters ozmoz suyu bu hesabı sadeleştirir. Arıtma çözünmüş tuzların yüzde 95-99'unu giderir ve EC sıfıra yaklaşır; buna karşılık kalsiyum ve magnezyum da gider ve yumuşak suda kalsiyum ve magnezyum takviyesi gerekir.

Drenaj Suyu Ne Söyler?

Verilen çözeltinin EC'si bir, dipten akan suyun EC'si başka bir bilgidir. İkisi arasındaki fark ortamda ne olduğunu gösterir.

Bir üniversite yayınına göre topraksız sistemde drenaj suyunun EC'si, verilen çözeltiden 1,0 mS/cm'den fazla sapmamalıdır. Drenaj EC'si belirgin biçimde yüksekse bitki suyu hızla kullanıyor ve tuzlar ortamda birikiyor demektir; bu durum yetersiz sulamanın işaretidir.

Aynı kaynak hedef drenaj oranını toplam sulamanın yaklaşık yüzde 10'u olarak veriyor ve yüzde 20'yi geçmemesini öneriyor. Ölçüm için dipten akan sudan bir miktar temiz bir kaba alınır ve verilen çözeltiyle aynı sıcaklıkta okunur.

EC Ne Sıklıkla Ölçülür?

Tank sistemlerinde her gün. Bir üniversite yayını pH ve EC'nin her gün, günün aynı saatinde kontrol edilmesini öneriyor; bitki suyu kullandıkça tanktaki çözelti yoğunlaşır ya da seyrelir ve bu değişim birkaç günde belirgin hâle gelir.

Tanktaki EC'nin yönü bilgi verir. EC yükseliyorsa bitki besinden çok su alıyordur ve tanka sade su eklenir; EC düşüyorsa bitki besini sudan hızlı kullanıyordur ve çözelti tazelenir. İki durumda da düzeltmeden sonra pH yeniden ölçülür.

Elle sulanan saksılarda ölçüm hazırlıkla birlikte yapılır. Her sulama çözeltisi hazırlandığında EC okunur, aynı hafta içinde bir kez de drenaj suyu ölçülür; iki değer bir deftere yazıldığında ortamın gidişatı görünür olur.

Bitki Büyüdükçe EC Değişir mi?

Değişir. Fide döneminde bitki az besin ister ve üniversite kaynakları bu dönemi gübresiz başlayıp azotu aşamalı olarak artıran bir düzenle tarif ediyor; bitki büyüdükçe çözeltinin yükü de artar.

Olgun bitkide değer türün aralığına oturur. Gübre eklenmiş sulama suyunun EC'si bir üniversite yayınına göre 1,5-2,5 mS/cm, bir başkasına göre topraksız sistemlerde 1,5-3,5 mS/cm bandındadır; meyve veren türler bu bandın üst tarafına, yapraklı sebzeler alt tarafına yakındır.

EC Yüksek Çıkarsa Ne Yapılır?

İlk adım sulama miktarını artırmaktır. Drenaj oranı yükseldikçe tuz ortamdan dışarı taşınır ve birikme durur; sonraki sulamalarda drenaj EC'si izlenir.

Birikme belirginse yıkama yapılır. Ortamdan bol su geçirilir ya da yıkama ürünleri kullanılır; yıkama grubundaki 11 ürünün dozları ürün sayfalarında yazılı ve toprak ile hidroponik için farklıdır. Yıkama ürünleri koleksiyonu bu grubu topluyor.

Çözeltinin kendisi yüksekse seyreltilir. Hazırlanan çözeltide EC hedefin üzerindeyse sade su eklenerek düşürülür, ardından pH yeniden ölçülür; seyreltme pH'ı da bir miktar değiştirir.

Yaygın Hatalar

• ppm değerini ölçeğini söylemeden paylaşmak. 0,5 ve 0,7 ölçekleri arasında yüzde 40 fark var.
• µS/cm ile mS/cm'yi karıştırmak. Bin katlık hata çıkar.
• Başlangıç suyunun EC'sini hesaba katmamak. Gübre payı sanılandan az kalır.
• Ortamın EC'si ile çözeltinin EC'sini aynı sanmak. İkisi ayrı yöntemle ölçülür.
• Drenaj suyunu hiç ölçmemek. Ortamdaki birikme gözden kaçar.
• Soğuk çözeltiyi sıcaklık telafisi olmayan cihazla okumak. Değer düşük çıkar.

Sık Sorulan Sorular

TDS metre ile EC metre aynı cihaz mı?

Aynı ölçümü yaparlar. TDS metre EC'yi okuyup bir katsayıyla ppm'e çevirir; EC metre ise değeri doğrudan gösterir. Program karşılaştırmasında EC daha güvenlidir, çünkü katsayı karışıklığı yoktur.

EC metre nasıl kalibre edilir?

Cihazın aralığına uygun tek bir standart çözeltiyle. Düşük aralıklı cihazlar 1.413 µS/cm, yüksek aralıklı cihazlar 12,88 mS/cm standardıyla kalibre edilir; kalibrasyon yazısı adımları veriyor.

Musluk suyunun EC'si ne olmalı?

Üniversite kaynakları kaynak suyunun EC'sinin ideal olarak 1 mS/cm'nin altında olmasını öneriyor; fideler için de aynı sınır veriliyor. Bu değerin üstündeki su gübre için alan bırakmaz.

Organik gübrede EC ölçülür mü?

Ölçülür, ama değer mineral gübre kadar anlamlı değildir. Organik gübredeki azotun bir kısmı suda iyon hâlinde bulunmaz, ortamda mikroorganizmalar tarafından zamanla mineral forma çevrilir; bu yüzden organik programlarda EC okuması besin yükünün tamamını göstermez.

Bu Yazı Size Uygun Değilse

pH ile birlikte temel çerçeve için pH ve EC nedir yazısına bakın. Kaynak suyunuzun sertliğini merak ediyorsanız sulama suyunun pH ve sertliği yazısı musluk, yağmur ve kuyu suyunu karşılaştırıyor.

Ölçüm cihazları pH, EC ve TDS ölçüm cihazları, kalibrasyon çözeltileri kalibrasyon sıvıları koleksiyonunda duruyor.