Kışın ne ekilir? Aralık ve ocakta Türkiye'nin büyük kısmında açık bahçeye tohum ekilmez; ekim pencere önüne ve lamba altına taşınır, burada en hızlı sonucu tere ile roka verir. Akdeniz, Ege ve ılıman kıyılarda açıkta iş sürer: aralıkta sarımsak ve bezelye ekilebilir, kışlık sebzelerin hasadı devam eder.
Meteoroloji'nin uzun yıllar verisi tabloyu net çiziyor. Ocakta ortalama en düşük sıcaklık Antalya'da 6,1 °C, Ankara'da −3,1 °C, Erzurum'da −13,9 °C. Aynı ay, üç ayrı mevsim gibi yaşanıyor.
Aralık ve Ocakta Bölgelere Göre Ne Yapılır?
Aralıkta ortalama en düşük sıcaklık kıyı illerinde 6-8 °C arasında kalırken İç Anadolu'da 0 °C'nin altına iniyor. Tablo Meteoroloji'nin il merkezi istasyonlarıyla il müdürlüklerinin tarım takvimlerini birleştiriyor:
| Bölge | Aralık / ocak ortalama en düşük (MGM) | Açıkta | Örtü altı ve ev içi |
|---|---|---|---|
| Akdeniz ve Ege kıyısı | Antalya 7,7 / 6,1 °C, İzmir 7,6 / 5,8 °C | Aralıkta sarımsak ve bezelye; kışlık sebze hasadı | Adana takvimine göre aralıkta fidelikler hazırlanır, yazlık çeşitler yastığa ekilir |
| Marmara | İstanbul 6,5 / 4,2 °C | Ilıman kesimde sarımsak; hasat ve bakım | Kasımda ekilen sıralar tünel altında korunur |
| Karadeniz | Samsun 6,4 / 4,2 °C, Trabzon 6,8 / 4,8 °C | Samsun İl Müdürlüğü'ne göre bezelye kasım-aralık; ıslak toprak işlenmez | Pencere önü |
| İç Anadolu | Ankara −0,6 / −3,1 °C, Konya −2,2 / −4,1 °C | Ekim yok | Pencere önü ve lamba altı |
| Doğu ve yüksek kesimler | Erzurum −10,2 / −13,9 °C | Ekim yok | Yalnız ev içi |
Kıyıdaki aralık ekiminin iki resmî dayanağı var; Bakanlığın soğan-sarımsak kitapçığı sarımsağı ılıman yerlerde kasım-aralıkta dikmeyi öneriyor, MEB'in bakla-bezelye modülü de bezelyenin Akdeniz ve Ege kıyılarında kasım ya da aralıkta ekildiğini yazıyor. Bakla için kışlık ekim penceresi kasım sonunda kapanıyor; o ayın ayrıntısı kasım ayında ne ekilir yazısında.
Hasat tarafı daha kalabalık. Adana takvimine göre aralıkta kışlık sebzelerin hasadı sürüyor; listede lahanadan pırasaya altı sebze var. Yalova takvimi ocağın ikinci haftasından sonra karnabahar ile lahananın da hasat edildiğini yazıyor. Kışın bahçede asıl iş toplamaktır.
Kışın Açık Bahçede Neye Dikkat Edilir?
Aralık ayında kıyıda ekim sürse de toprağın durumu ekimden önemlidir. Oregon State Üniversitesi toprağın çok ıslakken işlenmemesini öneriyor; kışın yağışlı haftalarında bu kural sarımsak ve bezelye ekimini birkaç gün ertelemek demek. MEB modülü baklanın ağır ve nemli toprakta gelişemediğini, kök çürüklüğü görüldüğünü yazıyor; bezelyede de benzer risk beklendiği için kışlık ekim, suyu tutan çukur yerlere değil, eğimli ya da yükseltilmiş yataklara yapılır.
Örtü de bir seçenek. Kasım yazısında anlatılan tünel, geceye ancak birkaç derece ekler. Ama İç Anadolu'nun ortalama −3 °C'lik ocak gecelerinde eklenen 2-4 derece tünel içini ancak sıfır dolayına taşır; ıspanağın künyedeki 10-18 °C çimlenme aralığına ulaşılamadığı için yeni ekimde çıkış çok yavaşlar. Yeni ekim içeride yapılır.
Pencere Önünde Ne Ekilir?
Pencere önünde en hızlı sonucu tere verir: künyesine göre 3-5 günde çimlenir, 20-25 günde kesime gelir. Kış seti için seçilen yedi tohumun değerleri ürün sayfalarından:
| Tohum | Çimlenme sıcaklığı | Çimlenme süresi | İlk hasat | Saksı |
|---|---|---|---|---|
| Tere | 12-20 °C | 3-5 gün | 20-25 gün | 10-15 cm derin kasa |
| Toros iri yaprak roka | 12-20 °C | 4-7 gün | 30-35 gün | Künyede yok |
| Dereotu | 15-20 °C | 10-14 gün | 45-50 gün | En az 20 cm derin |
| Mor fesleğen | 20-25 °C | 7-12 gün | 50-60 gün | 5-8 L |
| Nane | 18-22 °C | 10-15 gün | 60-70 gün | 10-15 L |
| Toros maydanozu | 15-20 °C | 18-25 gün | 70-80 gün | 20 cm derin kasa |
| Zahter | 18-22 °C | 10-15 gün | Çiçeklenme başında | 5 L |
Tablo iki grubu ayırıyor. Tere ve roka bir ayda sofraya gelir ve on gün arayla yeniden ekilerek kesintisiz alınır; tere künyesi bu aralığı açıkça veriyor. Maydanoz ile nane ise ilk hasada 70-80 ve 60-70 gün ister; kışın ekilen saksı ancak şubat-mart gibi kesilir. Zahter künyesine göre nisan-mayısta yerine ekilir ve hasadı temmuz-ağustosta; kışın ekimi deneme niteliğindedir.
Bu tohumların hepsi kış aylarında pencere önü sebze tohumu seti içinde de var. Tek tek almak isteyen için tere ile roka ayrı satılıyor; maydanoz da öyle.
Kışın Pencere Işığı Yeter mi?
Türkiye'de 21 Aralık'ta gündüz yaklaşık 9 saat ile 9 saat 40 dakika arasında sürüyor. Bu değeri resmî bir tablodan alamadık, standart astronomik formülle hesapladık: Sinop'ta yaklaşık 9 saat 7 dakika, Ankara'da 9 saat 20 dakika, Antalya'da 9 saat 38 dakika. Güneşli saat çok daha az. Meteoroloji'ye göre aralıkta günlük ortalama güneşlenme Antalya'da 4,8, Samsun'da 2,7, Ankara'da 2,6 saat. Fark büyük.
Bitkinin istediği ise daha fazla. Penn State Üniversitesi çoğu aromatik otun günde 6 saat doğrudan güneş istediğini, bunun yerine iki adet 40 W floresan kullanılacaksa bitkinin 15-30 cm üstünde günde 14-16 saat yakılmasını öneriyor. Mikro yeşillikte çıta daha düşük: Colorado State Üniversitesi günde en az 4 saat parlak ışığı yeterli sayıyor. Tere ve mikro yeşillik bu yüzden pencere önünde kesime gelir. Aromatik otlar ise Penn State'e göre ışık yetmezse cılızlaşır, yaprakları küçülür, kokuları azalır.
Lambanın kaç saat açık kalacağı ve hangi gücün seçileceği bitki lambası günde kaç saat yakılır ve ev bitkilerine lamba gerekir mi yazılarında; ürünler LED bitki yetiştirme lambaları koleksiyonunda.
Oda Sıcaklığı Hangi Tohuma Yeter?
Penn State aromatik otlar için gündüz 18-21 °C, gece 13-16 °C öneriyor; bu aralık tere, roka, maydanoz ve dereotunun çimlenme sıcaklığını karşılıyor. Fesleğen farklı. Künyesi 20-25 °C istiyor ve Penn State fesleğenin 10 °C'nin altında yaşayamadığını yazıyor. Fesleğeni odanın en ılık köşesinde ya da bir ısıtma matı üstünde çimlendirin.
Kalorifer ayrı bir sorun yaratır. Aynı kaynak ısıtılan evlerde kış havasının çok kuru olduğunu, ama fazla sulamanın da kök çürüklüğü ve mantar getirdiğini yazıyor. Penn State saksı toprağının tamamen kurumamasını, ama sürekli ıslak da kalmamasını istiyor.
Ocakta Biber ve Patlıcan Fidesi Ekilir mi?
Katalogdaki domates künyeleri de, biber ile patlıcanınkiler de fide ekimini şubat-mart olarak veriyor. Çukurova bu kuralın istisnası: Adana takvimi ocakta sıcak yastıklara yaz sebzesi tohumu ektiriyor, çünkü orada fide mart sonunda bahçeye çıkıyor. Biber ve patlıcan fidesi 8-10 haftada dikim boyuna geldiği için mart sonu dikime göre tohum ocak ortası-sonunda ekilir. İç bölgelerde dikim mayısa kaldığı için ocakta ekilen fide viyolde uzun süre bekler. Diğer bölgelerde ocak, şubat ekimine hazırlık ayı: viyol seçimi, tohum harcı ve ısı kaynağı bu ay ayarlanır. Fide tohumları şubat ayında ekilecek tohumlar koleksiyonunda.
Kışın Ekimde Sık Yapılan Hatalar
- Fesleğeni soğuk camın dibinde çimlendirmeye çalışmak.
- Saksıyı her gün sulamak. Mikro yeşillikte fazla su küf yapar; Penn State alttan sulamayı öneriyor.
- Işık yetmediği hâlde lamba eklememek.
- İç Anadolu'da aralıkta açık bahçeye tohum atmak.
- Tünel ya da soğuk çerçeveyi güneşli günde kapalı bırakmak.
Kışın Ne Ekilir? Sık Sorulan Sorular
Aralık ayında ne ekilir?
Kıyıda sarımsak ile bezelye; ev içinde tere, roka gibi hızlı yapraklılar ve aromatik otlar. İç Anadolu ve Doğu'da açık bahçeye tohum ekilmez.
Ocak ayında ne ekilir?
Ev içinde tere ve roka, ısıtılan serada yazlık fideler. Açık bahçede ocak hasat ve hazırlık ayı.
Kışın balkonda sebze yetişir mi?
Künyesi ıspanağın sonbahar-kış döneminde yetiştiğini yazıyor; bu yüzden kıyı illerinde kasımda balkon kasasına ekilen ıspanağın kışı geçirmesini bekliyoruz. İç bölgelerde ortalama en düşük sıcaklık sıfırın altına indiği için ekim içeri alınır.
Mikro yeşillik ne kadar sürede kesilir?
Colorado State'e göre ilk iki yaprak çıkınca, yaklaşık 5 cm boyda ve türe göre 1-2 haftada.
Kış Ekimi İçin Tohumlar
Pencere önü tohumları kış aylarında ekilecek tohumlar koleksiyonunda, çimlendirme kapları mini sera ve çimlendirme kapları arasında. Açık bahçedeki kasım ekimini ayrı bir yazıda anlattık; on iki ayın özeti aylara göre sebze ekim takvimi sayfasında.
0 yorum