Kasım ayında ne ekilir? Kasımda tohumdan ekilebilen sebzeler ıspanak, tere ve turptur; sarımsak ile arpacık soğan bu ay dikilir, bakla da bu ayın ekimidir. Kıyı bölgelerde ay boyunca açıkta çalışılır, İç Anadolu'da sarımsak dışındaki ekimler örtü altında yapılır, Doğu'da açık bahçe sezonu kapanmıştır.
Kasım, çoğu bölgede açık bahçenin son ekim ayı; ılıman kıyıda sarımsak ve bezelye aralıkta da ekilir. Bu yazı için mağazadaki tohum künyelerini resmî kaynaklarla karşılaştırdık: Tarım ve Orman Bakanlığı'nın soğan-sarımsak kitapçığı, iki araştırma enstitüsünün broşürleri, il müdürlüklerinin tarım takvimleri ve Meteoroloji'nin uzun yıllar sıcaklıkları. Bir sonuç şaşırtıcıydı. Kasım listelerinde sık geçen karnabahar ile lahana tohumu, hatta marul tohumu, incelediğimiz resmî kaynaklarda kasım ekimi olarak hiç geçmiyor; nedeni aşağıda.
Kasım Ayında Ekilecek Sebzeler ve Ekim Bilgileri
Katalogdaki 5 tohumun künyesi kasımı ekim penceresinin içinde sayıyor ve beşi de doğrudan yerine ekiliyor. Sayılar ürün sayfalarından:
| Çeşit | Çimlenme sıcaklığı | Çimlenme süresi | Derinlik | İlk hasat | Sıra üzeri |
|---|---|---|---|---|---|
| Matador ıspanak | 10-18 °C | 7-12 gün | 2 cm | 45-55 gün | 8-10 cm |
| Tere | 12-20 °C | 3-5 gün | 0,5-1 cm | 20-25 gün | 3-5 cm |
| Geniş yapraklı tere | 12-20 °C | 3-5 gün | 0,5-1 cm | 20-25 gün | 3-5 cm |
| Fındık turpu | 12-20 °C | 3-5 gün | 1-1,5 cm | 25-30 gün | 4-5 cm |
| Toros iri kırmızı turp | 12-20 °C | 3-5 gün | 1,5 cm | 30-40 gün | 8-10 cm |
Tablodaki süreler çimlenme sıcaklığı sağlandığında geçerli; kasım serinliğinde çıkış uzar ve çimlenme aralığı en düşükten başlayan ıspanak (10-18 °C), beş tohum içinde bu aya en iyi uyan tohum olur. Turp için kasım pencerenin son günleri sayılır. Kasımda pencere çok dar. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi'nin Çukurova denemesinde en yüksek turp verimi eylül ekimlerinden alındı. Ekim ayında ve 1 Kasım'da yapılan ekimler hem verimi hem kökün kalitesini düşürdü. Kasımda turp ekilecekse künyesine göre 25-30 günde hasada gelen fındık turpu, 30-40 gün isteyen iri kırmızı turptan önce toplanır.
Sarımsak, Arpacık ve Bakla: Kasım Dikimi
Bakanlığın soğan-sarımsak kitapçığına göre sarımsak ılıman yerlerde kasım ve aralıkta, toprak düzeyinde don tehlikesi olan yerlerde mart ve nisanda dikilir. Üçü de katalogda yok, bu yüzden değerleri resmî kaynaklardan aldık:
| Bitki | Dikim zamanı | Derinlik | Aralık | Soğuğa dayanım | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| Sarımsak (diş) | Ilıman bölge kasım-aralık; sert kışlı yer mart-nisan | 3-4 cm, kuru toprakta 5-6 cm | Sıra arası 20-25 cm, sıra üzeri 5-10 cm | Diş −10 °C, genç bitki −3/−4 °C | Bakanlık GKGM, Yalova enstitüsü |
| Arpacık soğan | Ekim-aralık | 2,5 cm | 25-30 × 5-10 cm | Kaynakta yok; RHS'ye göre ağır, ıslak toprakta çürür | Ankara Üniversitesi ders notu, RHS |
| Bakla | Akdeniz ve Ege'de ekim ortası-kasım sonu | Küçük tohum 5-6 cm, iri tohum 7-8 cm | Sıra arası 30-40 cm, sıra üzeri 8-10 cm | −4/−6 °C'ye dayanır, −10 °C'de ölür | MEB bakla-bezelye modülü |
Sarımsakta diş seçimi verimi belirlediği için Bakanlık dikimde 1,5-3,5 gramlık dişleri öneriyor; Yalova enstitüsüne göre kasımda dikilen dişin kuru baş hasadı mayıs sonu ile haziran başına denk geliyor. Arpacığın iriliğinde kaynaklar ayrışıyor: Gaziantep İl Müdürlüğü 1,0-1,8 cm, Ankara Üniversitesi'nin ders notu 2,5 cm çap veriyor. Orta boy arpacık güvenli seçim. MEB modülüne göre bakla 9 °C'lik toprakta da çimleniyor; kıyıdaki kasım ekiminin dayanağı bu.
Kuru soğanı tohumdan başlatmak için kasım geç. Bakanlık kışlık çeşitlerde tohum ekimini 10 Eylül-10 Ekim arasına, Adana İl Müdürlüğü Çukurova'da 15 Ağustos-15 Ekim arasına koyuyor. Kasımda soğan, tohumla değil arpacıkla dikilir.
Kasımda Ekilen Sebze Kışı Nasıl Geçirir?
Kasımda ekilen bitkinin amacı kışta büyümek değil, kışa canlı girmektir. Hepsi soğuğa aynı ölçüde dayanmaz. Yalova enstitüsüne göre sarımsak dişi −10 °C'ye, sürmüş genç bitki −3/−4 °C'ye kadar dayanıyor; MEB modülü baklada sınırı −4/−6 °C olarak veriyor ve −10 °C'nin bitkiyi öldürdüğünü yazıyor. Antalya ve Samsun il müdürlüklerinin notlarına göre kışlık marul çeşitleri 0-5 °C arasında 5-10 gün dayanabiliyor.
Sarımsağın sonbaharda dikilmesinin bir nedeni de soğuk ihtiyacıdır: RHS çoğu çeşidin iyi baş bağlaması için 0-10 °C'de bir-iki ay kalması gerektiğini yazıyor ve iç bölgelerde, serin kıyılarda kışı toprakta geçiren diş bu soğuğu kendiliğinden alıyor. Antalya'nın ocak ortalaması 10,1 °C olduğu için en sıcak kıyıda bu garanti değil.
Bezelye ayrı bir durum. Katalogdaki yaprak bezelyenin künyesi sonbahar ekimini eylül-ekim ile sınırlıyor, ama resmî kaynaklar kıyıda kasım ekimini de anlatıyor. Samsun İl Müdürlüğü sonbahar çeşitlerinin kasım-aralıkta, toprak 7-8 °C iken ekilebildiğini ve sonbaharda ekilen bezelyenin 32 hafta sonra hasada geldiğini yazıyor. MEB modülü sonbahar ekiminde tohumu 7-8 cm derine koymayı öneriyor; muhtemel amaç tohumu soğuktan korumak. Bu öneri yalnız iri tohumlu baklagiller için geçerli, tere gibi küçük tohumlar yüzeye yakın kalmalı.
Bölgeye Göre Kasım Ekimi
Meteoroloji'nin uzun yıllar verisine göre kasımda ortalama en düşük sıcaklık Antalya ve İzmir'de 10,9 ve 10,8 °C, Ankara'da 2,6 °C, Erzurum'da −3,8 °C. Bölge farkı ayın kendisinden büyük:
| Bölge | Kasım ortalama en düşük (MGM) | Kasım ekimi | Not |
|---|---|---|---|
| Akdeniz ve Ege kıyısı | Antalya 10,9 °C, İzmir 10,8 °C | Açıkta, ay boyunca | Sarımsak, bakla ve ıspanak için en rahat bölge. Adana takviminde kasım bakla ve bezelye ekim ayı. |
| Marmara | İstanbul 9,9 °C | Açıkta | Soğuk gecelerde ıspanak ve tere sırasına örtü faydalı. |
| Karadeniz | Samsun 9,4 °C, Trabzon 10,1 °C | Açıkta, drenaj şartıyla | Ilık ama yağışlı. Islak toprakta sarımsak ve arpacık çürür; yükseltilmiş yatak işe yarar. |
| İç Anadolu | Ankara 2,6 °C, Konya 0,9 °C | Sarımsak açıkta, diğerleri örtü altı | Sarımsakta Bakanlık kuralı geçerli: don riski yüksekse dikimi marta bırakın. |
| Doğu ve yüksek kesimler | Erzurum −3,8 °C | Açıkta önerilmez | Ekim pencere önüne taşınır; ayrıntı kışın ne ekilir yazısında. |
Kasımda Hangi Sebzeler Ekilmez?
Karnabahar ile lahana kasımda tohumdan başlatılmaz; brokoli de öyle. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü karnabahar tohumunun nisan-temmuz arasında yastığa ekildiğini, Samsun İl Müdürlüğü'nün sebzecilik kitabı lahana tohumunun mayıs-ağustos arasında ekildiğini yazıyor. Bu aylar onların hasat dönemi: Adana takviminde aralıkta lahana, Yalova takviminde ocakta karnabahar ve lahana hasadı var.
Marul da kasımda tohumla değil fideyle girer. Antalya İl Müdürlüğü'nün ders notlarında kış marulunun tohumu ağustos-eylülde ekiliyor, fidesi eylül-ekimde (örtü altında ekim-kasımda) dikiliyor, hasadı kasım-aralıkta. Yaz sebzelerinin fidesi ev bahçesinde şubat-martta ekilir; Çukurova'da örtü altında aralıkta başlar.
Örtü Altı: Alçak Tünel Kaç Derece Kazandırır?
Tek kat örtü ya da alçak tünel gece yaklaşık 2-4 °C kazandırır. NC State bu farkı 4-5 °F, Wisconsin ağır örtü için 4-8 °F olarak veriyor; Kraliyet Bahçıvanlık Derneği (RHS) ağır bir fanilanın yaklaşık 2 °C koruduğunu yazıyor. MEB'in yetiştiricilik modülü alçak tünelin hassas sebzeleri −4/−6 °C'ye kadar kurtardığını söylüyor, kasımda kurulup ocak sonuna kadar kullanılabileceğini ekliyor. Büyük olasılıkla MEB'in verdiği değer dış sıcaklıktır, yani tünel dış sıcaklığa birkaç derece ekler.
Güneşli günde kapalı bırakılan tünel ısındığı için NC State soğuk çerçevenin gündüz aralanmasını, akşam ise ısıyı içeride tutmak için erken kapatılmasını öneriyor. Şiddetli soğukta tek kat yetmez.
Kasım Ekiminde Sık Yapılan Hatalar
- Sarımsak ve arpacığı ağır, su tutan toprağa dikmek. RHS sonbahar dikiminde ıslak toprakta çürümeye dikkat çekiyor.
- Baklayı ağır ve nemli toprağa ekmek. MEB modülüne göre bu toprakta bakla gelişemez, kök çürüklüğü görülür.
- Küçük tohumları derine gömmek. Tere ve turp 0,5-1,5 cm ister.
- Kuru soğanı kasımda tohumdan başlatmak.
- Islak toprağı işlemek. Oregon State Üniversitesi toprak çok ıslakken işlenmemesini öneriyor.
Kasım Ayında Ne Ekilir? Sık Sorulan Sorular
Kasımda saksıda ne ekilir?
Tere ve fındık turpu. Tere künyesine göre 10-15 cm derinliğinde bir kasada, fındık turpu 15 cm'lik kasada yetişir. Pencere önünde kışın neyin yetiştiği, ışığın yetip yetmediği kışın ne ekilir yazısında.
Kasımda sarımsak ekilir mi?
Ilıman bölgelerde evet. Bakanlık sarımsağı ılıman yerlerde kasım-aralıkta, sert kışlı yerlerde mart-nisanda dikmeyi öneriyor. Isparta İl Müdürlüğü yöresel Çaltı sarımsağı için dikimi 1 Ekim-30 Kasım arasına koyuyor.
Kasımda ekilen ıspanak ne zaman hasat edilir?
Künyeye göre ekimden 45-55 gün sonra ve kesildikçe devam eder. Kasım soğuğunda büyüme yavaşladığı için bu süre uzar.
Kasımda domates ekilir mi?
Ekilmez. Katalogdaki domates künyeleri fide ekimini şubat-mart, açığa dikimi nisan-mayıs olarak veriyor.
Kasım Ekimi İçin Tohumlar
Kasım penceresi künyesinde yazan beş tohum: Matador ıspanak, tere, geniş yapraklı tere, fındık turpu ve iri kırmızı turp. Kapalı alan için hazırlanmış set kış aylarında ekilecek tohumlar koleksiyonunda. Bir önceki ay için ekim ayında ne ekilir, bütün yıl için aylara göre sebze ekim takvimi yazısına bakın.
0 yorum