Köklendirme Hormonu Nasıl Kullanılır? Çelik Tipine Göre ppm Tablosu

Köklendirme hormonu nasıl kullanılır? Çeliğin alt ucu 1-5 saniye hormon çözeltisine ya da jele daldırılır veya ince bir toz tabakasıyla kaplanır, fazlası silkelenip çelik hemen ortama dikilir. Doz çeliğin tipine göre seçilir: Purdue Üniversitesi yumuşak çelik için 1.000 ppm (%0,1), yarı odun ve odun çeliği için 3.000 ya da 8.000 ppm öneriyor.

Bu yazı için üniversite uzantı servislerinin doz önerilerini Türkiye'de yapılmış dokuz köklendirme denemesiyle karşılaştırdık. Söğüt suyu ile tarçın ve bal için de bulabildiğimiz çalışmaları okuduk. Sonuç basit: sentetik hormon zor köklenen türlerde açık fark yaratıyor, doğal yöntemler ise IBA ile yan yana denendikleri çalışmalarda hormonu geçemedi.

Köklendirme Hormonu Nedir?

Köklendirme hormonu, bitkinin kendi ürettiği oksinin sentetik bir benzeridir. Florida Üniversitesinden Cerveny ve Gibson'a göre ticari ürünlerde iki madde baskın: IBA (indol-3-bütirik asit) ve NAA (naftalen asetik asit). Aynı kaynağa göre bu ikisi, bitkideki doğal oksin olan IAA'ya tercih ediliyor.

Kansas State Üniversitesinin yayını ürünleri biçimlerine göre ayırıyor:

Dönüşüm basit. %0,1 eşittir 1.000 ppm. Etikette %0,3 yazan bir jel 3.000 ppm demektir.

Hangi Çeliğe Kaç ppm?

Yumuşak ve otsu çelikler 500-1.500 ppm, odun çelikleri 10.000 ppm'e kadar ister; Florida Üniversitesinin önerisi bu aralığı veriyor. Purdue'nun değerleri biraz daha dar:

Üst sınırda kaynaklar ayrışıyor; Türk denemelerinde etkili dozlar 4.000-8.000 ppm arasında toplanıyor. Kolay köklenen türlerde düşük doz yeter, zor köklenenlerde aralığın üst ucu denenir.

Türkiye'deki Denemelerde Hormon Ne Kadar Fark Yarattı?

Türk denemelerinde hormon köklenmeyi zeytinde 20 kat, lavantada iki buçuk kata yakın artırdı. Adnan Menderes Üniversitesinin Memecik zeytini denemesinde köklenme hormonsuz %2,2'den 6.000 ppm IBA ile %44,4'e çıktı; lavantada ise hormonsuz çeliklerin üçte biri zaten köklendi.

Tablo iki şey söylüyor. Biberiye gibi kendiliğinden kolay köklenen türlerde hormonun kattığı 10 puan civarında; zeytin ve kivi gibi zor türlerde sonuç üç katından fazla artıyor. İkincisi, tek başına hormon her şeyi çözmüyor. Erguvan, dış mekân süs bitkileri üzerine yapılan bir çalışmada 8.000 ppm'de bile ancak %10 köklendi.

Hormon Nasıl Uygulanır?

Hızlı daldırmada çeliğin tabanı 1-5 saniye çözeltide tutulur. Kansas State daldırılacak kısmı 1,25-5 cm olarak veriyor; Türk denemelerinin hemen hepsinde süre 5 saniye. Daha uzun tutmak gerekmez. Aynı kaynak bir ikinci yöntemi de anlatıyor: düşük derişimli çözeltide 2-48 saat, yaklaşık 20 °C'de ve gölgede bekletme.

Tozda Missouri Botanik Bahçesi çeliğin tabanının 2,5-4 cm'lik kısmının hafifçe kaplanmasını öneriyor. Penn State fazla tozun silkelenmesini istiyor, çünkü fazlası kök gelişimini yavaşlatıyor. Dikimden sonra yaprağa 50-100 ppm'lik sprey uygulaması da Florida Üniversitesinin önerileri arasında, ama ev ölçeğinde gerekmez.

Hormonlu Çelik Hangi Ortama Dikilir?

Hormon ortamın yerini tutmaz. İzgi'nin 2020 tarihli çalışmasında Şam gülünde %95'lik köklenme 4.000 ppm IBA'nın perlitle birleştiği uygulamadan geldi, en kötü sonuç ise hormonsuz torfta alındı. 2025 tarihli bir dağ muşmulası denemesi ortamın zamanla ve dozla birlikte çalıştığını daha çarpıcı gösteriyor: temmuzda alınıp 500 ppm IBA ile torfa dikilen çelikler %98,3 köklenirken ağustosta 1.000 ppm ile perlite dikilenlerde oran %23,3'te kaldı. Tek bir değişkeni düzeltmek yetmeyebilir.

Mikoriza ile birlikte kullanım da denenmiş. Kuşburnu yarı odun çeliğinde köklenme kontrolde %10 iken 1.000 mg/L IBA ve mikoriza birlikte %60'a çıktı. Ortam seçimi çelikle bitki çoğaltma yazısında, mikorizanın ne zaman işe yaradığı mikoriza nedir yazısında.

Fazla Hormon Ne Yapar?

Fazla oksin köklendirmez. Köklenmeyi bozar. Florida Üniversitesinin listesinde gözlerin sürmemesi, yaprak sararması ve dökümü, gövde tabanının kararması var; ağır durumda çelik ölüyor. Kansas State fazla oksinin kök yerine kallus, yani kesik yüzeyde şişkin bir doku oluşturabildiğini yazıyor ve alkollü çözeltilerde görülen yanığın da çoğu zaman alkolden değil, aşırı dozdan ya da zayıf çelikten geldiğini ekliyor; yani daldırma sonrası tabanı kararan bir çelikte ilk bakılacak şey doz.

Söğüt Suyu, Tarçın ve Bal İşe Yarar mı?

Doğal yöntemlerin bazıları köklenmeye yardım ediyor, ama en kapsamlı Türk denemesinde IBA ile kıyaslanmadılar. IBA ile yan yana denendikleri birkaç çalışmada ise ya hormonsuz kontrolden ayırt edilemediler ya da en iyi sonuç hormondan geldi. Bu yüzden "doğal hormon IBA kadar etkili" cümlesini bilinçli olarak kurmuyoruz. Bulduğumuz kanıt şöyle:

Sardunya ise aynı çalışmada hiçbir doğal uygulamada köklenmedi, yani bu yöntemlerin işe yaramadığı türler de var ve hangisinin hangi bitkide çalışacağını önceden bilmek bugünkü verilerle mümkün değil. Tarçın da hormon değil; laboratuvarda gri küf mantarını baskıladı, benjaminde ise iyi köklenme verdi.

Katalogda Hangi Ürünler Var?

Katalogdaki 3 köklendirme hormonunun üçü de jel; toz hormon yok. Bunlardan 50 ml'lik köklendirme jeli üretici beyanına göre 3.000 ppm (%0,31) IBA içeriyor, yani Purdue'nun yarı odun ve odun çeliği için verdiği iki dozdan düşük olanına denk; yumuşak çelik için yüksek. Diğer iki jelin üreticisi etken maddenin adını ve oranını yayımlamıyor; bu yüzden onlar için ppm veremiyoruz. Hepsi köklendirme hormonları koleksiyonunda.

Kök uyarıcılar hormonla karıştırılmamalı. Biobizz Root Juice hümik asit ve deniz yosunu özü içeren bir kök uyarıcısı; sulama suyuna 1-4 ml/L katılıyor. Bu gruptaki ürünler kök geliştiriciler ve mikoriza koleksiyonunda.

Köklendirme Hormonunda Sık Yapılan Hatalar

• Odun çeliğine yumuşak çelik dozu, yumuşak çeliğe odun dozu vermek.
• Tozun fazlasını silkelememek.
• Balı seyreltmeden kullanmak.
• Kolay köklenen türde hormona güvenip ortamı ve nemi ihmal etmek.

Köklendirme Hormonu Nasıl Kullanılır? Sık Sorulan Sorular

Her çelikte hormon gerekir mi?

Hayır. Karadeniz Teknik Üniversitesi söğüt ile kavağı kolay köklenen türler arasında sayıyor; Caf ve Pişkin'in çalışmasında telgraf çiçeğinde hormonsuz çelikler de iyi köklendi. Zor köklenen türlerde ise fark büyük.

Toz mu, jel mi, sıvı mı?

Biçimleri doğrudan karşılaştıran bir kaynak bulamadık; uzantı servisleri dozu çelik tipine göre veriyor. Sıvı konsantre farklı dozlara seyreltilebildiği için birden çok çelik tipiyle çalışanlara uyar; jel ve toz tek dozludur.

Söğüt suyu nasıl hazırlanır?

Caf ve Pişkin ince söğüt dallarını 2-5 cm'lik parçalara bölüp 5 dakika kaynatmış, suyu bir ay karanlıkta bekletmiş. 4 °C'de saklanan söğüt suyu altı ay sonra da işe yaradı.

Hormon ne zaman uygulanır?

Çelik kesildikten hemen sonra, dikimden önce. Çelikle çoğaltmanın bütün adımları çelikle bitki çoğaltma yazısında, kış çelikleri odun çeliği ne zaman alınır yazısında.