Çelikten Bitki Nasıl Üretilir? Çelik Tipleri, Ortam ve Süre

Çelikten bitki nasıl üretilir? Ana bitkiden 5-30 cm'lik bir sürgün parçası boğumun hemen altından kesilir, alt yaprakları alınır ve nemli, besinsiz bir ortama dikilir; ortam 18-24 °C'de ve yüksek nemde tutulursa otsu çelikler 2-3 haftada, odun çelikleri 2-4 ayda kök verir. Boy ile zaman çeliğin tipine göre değişir, hormon ihtiyacı da öyle.

Bu yazı için Ankara ve Karadeniz Teknik üniversitelerinin ders notlarını, MEB'in gül ve kasımpatı modüllerini, Türkiye'de yapılmış köklendirme denemelerini ve ABD ile İngiltere'deki uzantı servislerinin rehberlerini karşılaştırdık. Kaynaklar sayılarda ayrışıyor; ayrıştıkları yerde iki sayıyı da veriyoruz.

Çelik Tipleri: Ne Zaman, Ne Uzunlukta?

Ankara Üniversitesinin ders notu çelikleri üç gruba ayırıyor: nisan-haziranda alınan 5-12 cm'lik yumuşak çelik, ağustos-eylül başında alınan 7,5-15 cm'lik yarı odun çelik ve ekim-mart arasında alınan 15-30 cm'lik odun çeliği. Sürgünün olgunluğu çeliğin tipini belirler, takvim yalnız yol gösterir.

Ay farkları kaynaktan kaynağa değişiyor. NC State ve Purdue yumuşak çeliği mayıs-temmuz, yarı odun çeliği temmuz ortasından sonbahar başına koyuyor; yumuşak çelikte Ankara'nın takvimi bir ay erken, yarı odunda ise yaklaşık yarım ay geç başlıyor. Köklenme süreleri Purdue'dan: otsu çelik 2-3 hafta, odun çeliği 2-4 ay, iğne yapraklı her dem yeşiller 3-4 ay. Yaprak çeliği süresi Iowa State Üniversitesinin salon bitkisi rehberinden.

Çelik Nasıl Kesilir?

Kaynakların çoğu dip kesimi boğumun ya da gözün hemen altından öneriyor. Odun çeliğinde Ankara'nın notu üst kesimi en üstteki gözün 1,5-2,5 cm üstünden önerir; RHS üst kesimi eğik, alt kesimi düz yapmayı söylüyor, böylece çeliğin hangi ucunun aşağı gideceği karışmaz. Tabana yakın uç her zaman aşağı gelir.

Yapraklı çeliklerde alt yapraklar alınır. Purdue otsu çeliklerde yaprakların yarısı ile üçte ikisinin alınmasını, büyük yaprakların yarıya kesilmesini öneriyor. Yaprak su kaybettirir. Kök yokken çelik bu kaybı karşılayamaz.

Zor köklenen çalılarda yaralama işe yarar. RHS yarı odun çeliğinin tabanında bir yüzden 2,5 cm'lik ince bir kabuk şeridi kaldırmayı öneriyor. Aletler NC State'in önerisiyle 1 ölçü çamaşır suyu ve 9 ölçü su karışımıyla temizlenir.

Hangi Ortamda Köklendirilir?

Biberiye denemesinde perlit ve cocopeat bahçe toprağından açık ara iyi sonuç verdi. Sarı ve Kaçar'ın biberiye denemesinde köklenme cocopeatte %93,3, perlitte %88,7, torfta %88,3, tarla toprağında %62,6 çıktı. İzgi'nin 2020 tarihli çalışmasında denenen dört türün dördünde de en iyi ortam perlit oldu; Şam gülünde perlit ve 4.000 ppm IBA ile köklenme %95'e ulaştı.

Saf torfta dikkatli olmak gerekiyor. Çağıl ve arkadaşlarının kadıntuzluğu odun çeliği denemesinde pomzada %65, torfta ise hiç köklenme olmadı. Suyun dezavantajını Iowa State ve Minnesota üniversiteleri anlatıyor: suda çıkan kökler daha kaba ve zayıf, saksıya geçişte bitkiyi zorluyor. Perlit ortamının ayrıntısı perlitle tohum çimlendirme ve çelik köklendirme yazısında.

Hazır karışım isteyenler için katalogda üç seçenek var. Odunsu ve yarı odunsu çelikler için köklendirme torfu cocopeat ile torftan ve 1-6 mm perlitten eşit oranda; çiçek köklendirme torfu %50 cocopeat, %30 ince perlit ve %20 vermikülitten oluşuyor. Çiçek köklendirme torfu gübre içermiyor; 20 litrelik çelik ve tohum köklendirme torfu da perlit ve torftan hazırlanmış besinsiz bir karışım. Kendi karışımını hazırlayacaklar için tarım perliti koleksiyonuna bakabilir.

Sıcaklık, Nem ve Işık

RHS yumuşak çelik için 18-24 °C taban ısısı, Penn State salon bitkileri için 24-27 °C ortam sıcaklığı öneriyor. Karadeniz Teknik Üniversitesinin notu köklendirme ortamının havadan yaklaşık 5 °C sıcak olmasını istiyor. Türk denemelerinin çoğu 24-25 °C taban ısısında yapılmış. Kışın bu farkı ısıtma matı sağlar.

Nem en az sıcaklık kadar önemli. Güney Dakota Eyalet Üniversitesi nemin %90 civarında tutulmasını, bunun için poşet ya da şeffaf kapak kullanılmasını öneriyor. RHS örtünün haftada iki kez en az 10 dakika havalandırılmasını istiyor; NC State'in bir ilçe notu iyi bir ölçü veriyor: kapakta buğu görülmeli, ortam sıkıldığında su damlıyorsa fazla ıslaktır. Kapaklı kaplar mini sera ve çimlendirme kapları koleksiyonunda.

Işık parlak ama dolaylı olmalı. Missouri Üniversitesinin uzantı rehberi poşetle örtülmüş çeliğin doğrudan güneşe konmamasını istiyor.

Hangi Bitki Hangi Çelikle Çoğaltılır?

RHS'nin odun çeliği listesinde 12 bitki var; gülden asmaya pek çok bahçe bitkisi bunların arasında. Ankara Üniversitesinin notu yaprak çeliğiyle çoğaltılan türleri ayrıca sayıyor. Aşağıdaki tablo bu listeleri salon bitkisi rehberleriyle birleştiriyor:

Tabloda bir uyarı saklı. Iowa State'e göre alacalı paşa kılıcı yaprak çeliğinden çoğaltılınca alacasını kaybeder; bu türlerde bölme daha doğru bir yöntem. Zeytin de ayrı bir vaka: profesyonel sisleme altında bile köklenme %44'te kaldığı için evde yarı odun çeliği zor tutar.

Köklendirme Hormonu Gerekli mi?

Kolay köklenen türlerde gerekmez, zor köklenenlerde fark büyüktür. Karadeniz Teknik Üniversitesi söğüt ile kavağı kolay, meşe ile kestaneyi zor köklenen türler arasında sayıyor; Çukurova Üniversitesi incirin kolay köklendiği için çelikle çoğaltıldığını yazıyor. Zeytinde ise tablo tersine dönüyor. Adnan Menderes Üniversitesinin denemesinde hormonsuz Memecik çeliklerinin yalnız %2,2'si köklendi, 6.000 ppm IBA ile oran %44,4'e çıktı.

Dozlar çeliğin tipine göre değişiyor: Purdue yumuşak çelik için 1.000 ppm (%0,1), yarı odun ve odun çeliği için 3.000 ya da 8.000 ppm öneriyor. Doz tablosu, uygulama şekli ve söğüt suyu, tarçın, bal gibi doğal yöntemlerin kanıtı köklendirme hormonu nasıl kullanılır yazısında; ürünler köklendirme hormonları koleksiyonunda.

Köklenen Çelik Ne Zaman Saksıya Alınır?

Missouri ve Güney Dakota üniversiteleri birkaç kökün en az 2,5 cm olmasını bekliyor; MEB'in kasımpatı modülü ise kök 1-1,5 cm olunca hemen dikmeyi öneriyor. İki kaynak farklı bitkiler için yazılmış: kasımpatı modülü 15-20 günde köklenen bir kesme çiçeği, uzantı servisleri ise salon bitkilerini anlatıyor.

RHS köklenen yumuşak çeliğin örtüden çıkarılıp yaklaşık iki hafta dış koşula alıştırılmasını istiyor. Odun çeliğinde bekleme daha uzun: RHS çeliklerin ertesi sonbahara kadar yerinde bırakılmasını öneriyor, Clemson Üniversitesi 12 litrelik bir saksıya yaklaşık 5 cm arayla 10-12 çelik dikilebileceğini yazıyor. Maryland Üniversitesi saksıya alınan çeliğin ortamının yeni yaprak görünene kadar nemli tutulmasını öneriyor.

Çelikle Çoğaltmada Sık Yapılan Hatalar

• Bahçe toprağında köklendirmek. Biberiye denemesinde en düşük oran bu ortamda çıktı.
• Odun çeliğini saf torfa dikmek.
• Hormon tozunun fazlasını silkelememek. Penn State fazla tozun kök gelişimini yavaşlattığını yazıyor.
• Örtüyü hiç açmamak ve ortamı sürekli ıslak tutmak.
• Çeliği ters dikmek.
• Kirli makasla kesmek.

Çelikten Bitki Nasıl Üretilir? Sık Sorulan Sorular

Çelik suda mı toprakta mı köklendirilir?

Kolay köklenen salon bitkileri suda köklenir, ama Güney Dakota Eyalet Üniversitesi bir köklendirme ortamıyla çok daha fazla türde başarı alındığını yazıyor. Hangi bitkinin suda, hangisinin perlitte köklendiği salon bitkisi suda köklendirme yazısında.

Odun çeliği ne zaman alınır?

Yaprak döküldükten sonra, kış dinlenmesinde. Ankara Üniversitesi ekim-mart aralığını veriyor; incirden güle kadar bitki bitki ayrıntı odun çeliği ne zaman alınır yazısında.

Mikoriza köklenmeye yardım eder mi?

Bazı denemelerde evet. Kuşburnu yarı odun çeliğinde köklenme kontrolde %10 iken mikorizayla %40'a, mikoriza ile IBA birlikte %60'a çıktı. Ne zaman işe yaradığı mikoriza nedir yazısında; ürünler kök geliştiriciler ve mikoriza koleksiyonunda.

Çeliği hangi kaba dikmeliyim?

Tek tek dikilecek yumuşak çelikler için göz hacmi yeterli bir viyol işe yarar; seçim ölçüsü viyol seçimi yazısında. Odun çelikleri derin bir saksıya ya da doğrudan bahçeye, boylarının üçte ikisi toprakta kalacak şekilde dikilir.