Mart ayında ne ekilir? Mart, çoğu bölgede açık bahçede doğrudan ekimin yaygınlaştığı aydır: havuç, turp, roka, tere, maydanoz, dereotu, marul ve pazı tohumu yerine ekilir. Şubatta ekilen yaz sebzesi fideleri ise bu ay büyütülür ve dışarıya alıştırılır; kıyıda ise ay sonunda bahçeye dikilir.
Bu yazı için Mart koleksiyonundaki dokuz tohumun künyesini MEB'in sebzecilik modülleri, il müdürlüklerinin takvimleri ve Oregon State Üniversitesi'nin toprak sıcaklığı tablosuyla karşılaştırdık. "Bu sebzelerin hepsi 8 °C toprakta çimlenir" gibi tek bir eşik kaynaklarda yok; kaynakların verdiği sınırlar çeşide göre 1,7 ile 15 °C arasında dağılıyor ve tablosu aşağıda.
Mart Ayında Ekilecek Sebzeler ve Ekim Bilgileri
Katalogdaki 9 tohumun künyesinin hepsi martı ekim penceresinin içinde sayıyor; yedisinin künyesi doğrudan yerine ekimi yazıyor, marullar fideyle de dikilebilir. Değerler ürün sayfalarından:
| Çeşit | Çimlenme sıcaklığı | Çimlenme süresi | Derinlik | İlk hasat | Sıra üzeri |
|---|---|---|---|---|---|
| Nantes havuç | 12-20 °C | 12-18 gün | 1 cm | 90-110 gün | 4-5 cm |
| Toros iri kırmızı turp | 12-20 °C | 3-5 gün | 1,5 cm | 30-40 gün | 8-10 cm |
| Tere | 12-20 °C | 3-5 gün | 0,5-1 cm | 20-25 gün | 3-5 cm |
| Toros iri yaprak roka | 12-20 °C | 4-7 gün | 1 cm | 30-35 gün | 6-8 cm |
| Toros maydanozu | 15-20 °C | 18-25 gün | 1 cm | 70-80 gün | 8-10 cm |
| Dereotu | 15-20 °C | 10-14 gün | 1 cm | 45-50 gün | Sık serpme |
| Yedikule marul | 12-18 °C | 4-7 gün | En çok 0,5 cm | 65-75 gün | 25-30 cm |
| Arapsaçı kıvırcık marul | 12-18 °C | 4-7 gün | En çok 0,5 cm | 45-55 gün | 25 cm |
| Pazı | 15-20 °C | 8-14 gün | 2 cm | 55-60 gün | 25-30 cm |
Marul tohumu ışıkla çimlendiği için üzeri ince örtülür, kalın bir harç tabakası çıkışı geciktirir. Antalya İl Müdürlüğü'nün marul notları da ışığın çimlenmeyi etkilediğini yazıyor. Havuçta kaynaklar ayrışıyor: künye 1 cm, RHS yaklaşık 1 cm, MEB ise 2-3 cm diyor ve 4 cm'den derine inilmemesini istiyor. İlkbahar toprağında 1-2 cm güvenli aralık.
Toprak Kaç Derece Olunca Ekim Başlar?
Oregon State Üniversitesi'nin tablosuna göre havuçtan pazıya dört çeşit en düşük 4,4 °C'lik toprakta çimlenebiliyor; marul ve ıspanakta bu sınır 1,7 °C. MEB'in modülleri daha yüksek değer veriyor: havuçta en düşük 9 °C, turpta 12-15 °C. Fark büyük. Muhtemel açıklama şu: birinin mutlak alt sınırı, ötekinin pratikte verimli çimlenmeyi anlatması. Oregon State serin sezon sebzeleri için toprağın 10 °C'yi bulmasını bekliyor. Tek bir eşik yerine çeşit çeşit aralık vermek bu yüzden daha doğru. Pratik kural basit: toprak 10 °C'nin altındayken çıkış yavaştır. Ekim için acele etmeyin.
| Çeşit | Türk kaynağı | Oregon State en düşük | Künye |
|---|---|---|---|
| Havuç | En düşük 9 °C, en iyi 16-18 °C (MEB) | 4,4 °C | 12-20 °C |
| Turp | 12-15 °C gerekir (MEB) | 4,4 °C | 12-20 °C |
| Marul | 2 °C'nin altında çimlenmez (Antalya) | 1,7 °C | 12-18 °C |
| Maydanoz | En düşük 5 °C (MEB) | 4,4 °C | 15-20 °C |
| Roka | En iyi 20-25 °C (Antalya) | Tabloda yok | 12-20 °C |
Bölgeye Göre Mart Ekimi
Meteoroloji'nin uzun yıllar verisine göre martta ortalama en düşük sıcaklık Antalya'da 8,1 °C, İstanbul'da 5,5 °C, Ankara'da 0,8 °C, Erzurum'da −7,0 °C. Son don tarihi de kıyıdan iç bölgelere doğru gecikiyor. Bölge farkı burada da büyük. Erlat ve Ölgen'in 55 istasyonluk çalışmasına göre güney ve batı kıyılarında son ilkbahar donu ortalamada ocak ile şubat ortası arasında görülüyor. İç bölgelerde ve doğuda bu tarih 10 Nisan ile 20 Mayıs arasına kayıyor; en geç Kars'ta, 19 Mayıs.
| Bölge | Mart ortalama en düşük (MGM) | Mart ekimi | Not |
|---|---|---|---|
| Akdeniz ve Ege kıyısı | Antalya 8,1 °C, İzmir 7,7 °C | Açıkta, ay boyunca | Adana takviminde ay sonunda domates, biber ve patlıcan fidesi tarlaya alınır; geç dona karşı önlem istenir. |
| Marmara | İstanbul 5,5 °C | Açıkta | Yalova takviminde mart, tohum ekimi ve fide dikiminin sürdüğü ay. |
| Karadeniz | Samsun 4,7 °C, Trabzon 5,5 °C | Açıkta | Samsun takvimi yazlık sebze tohumu ekimine martta başlanmasını öneriyor. |
| İç Anadolu | Ankara 0,8 °C, Konya −0,2 °C | Havuç ve ıspanak | Ankara Büyükşehir'in el kitabı havuç ekimini şubattan nisan ortasına kadar veriyor, yaz hasadı için ıspanağı martta ektiriyor. |
| Doğu ve yüksek kesimler | Erzurum −7,0 °C | Açıkta önerilmez | Muş takviminde mart, sıcak yastık hazırlığı ayı. |
İlinizin don riskine Meteoroloji'nin zirai don uyarı sisteminden bakabilirsiniz; sistem 354 istasyonun 1971-2010 verisine dayanıyor ve 0 ile −2,2 °C arasını hafif don sayıyor.
Turp ve Roka Neden Çabuk Çiçeğe Kalkar?
Turp da roka da gün uzadıkça çiçeğe kalkmaya yatkın. MEB'in modülüne göre turp en iyi kökü 7-12 saatlik günde veriyor ve gün 15 saati geçince çiçeğe kalkıyor; mart ekimi bu yüzden turp için doğru pencere, çünkü kök, günler bu sınıra yaklaşmadan oluşur ve bitki sapa kalkmadan hasat edilir. Antalya İl Müdürlüğü'nün roka notları, soğuğa maruz kalıp ardından uzun günde yetişen rokanın hızla çiçeğe kalktığını yazıyor. Mart rokası bekletilmeden kesilir.
Maydanozda başka bir sabır sınavı var. Künye çıkışı 18-25 gün olarak veriyor; RHS ise çimlenmenin çoğu zaman bir ay ve daha uzun sürdüğünü, fidelerin altı hafta içinde göründüğünü yazıyor. Soğuk mart toprağında üç hafta sonra çıkmayan maydanoz için yeniden ekim yapmadan önce biraz daha beklemek gerekir.
Dereotu ile pazıda ekim ayı ve derinlik için resmî bir Türk kaynağı bulamadık; bu iki çeşitte künyedeki değerleri esas aldık. MEB'in yeşil yapraklı sebzeler modülü pazının kısa süreli −3/−4 °C'ye dayandığını yazıyor. Bu, mart sonunda gelebilecek hafif bir dondan pazının hafif bir donu büyük olasılıkla atlatacağı anlamına gelir; aynı rahatlık dereotu için kaynakla desteklenmiyor.
Fideler Bahçeye Ne Zaman Çıkar?
Fide, bahçeye toprak ısınınca çıkar. Domates için Ankara İl Müdürlüğü ve MEB toprak ve hava sıcaklığının 12-15 °C'yi bulmasını bekliyor. Biberde Alata enstitüsü don tehlikesinin tamamen kalkmasını ve sıcaklığın 15 °C civarına çıkmasını bekliyor. Dona dayanım düşük; domates −2 °C'de tamamen zarar görüyor, biber −2/−3 °C'de, patlıcan ise Adana İl Müdürlüğü'ne göre −1 °C'de ölüyor ve bu yüzden kıyıda bile mart dikiminden önce hava tahminine bakmak gerekir.
Dikimden önce fidenin dış koşula alıştırılması gerekiyor. Bunun için gün sayısı veren bir Türk kaynağı bulamadık. Rutgers 1 hafta, Utah State 7-10 gün, Minnesota 1-2 hafta veriyor; ilk günler rüzgârsız bir gölgede birkaç saatle başlanır. Fidelerin nasıl yetiştirildiği şubat ayında ne ekilir yazısında.
Mart Ekiminde Sık Yapılan Hatalar
- Havuç ve turp yatağında kaymak tabakasını kırmamak. MEB yağmur ya da sulamadan sonra oluşan geçirimsiz yüzeyin hemen kırılmasını istiyor.
- Havucu taşlı, sığ ya da ağır killi toprağa ekmek. RHS bunun kökü biçimsizleştirdiğini yazıyor; toprağın nasıl düzeltileceği killi ve kumlu toprak yazısında.
- Marul tohumunu derine gömmek.
- Don geçti sanıp fideyi erken dikmek. Adana takvimi bile martta geç dona karşı önlem istiyor.
- Soğuk toprakta ekip çıkış beklerken fazla sulamak.
Mart Ayında Ne Ekilir? Sık Sorulan Sorular
Martta domates ekilir mi?
İç Anadolu'da fide için evet; mayıs ortası dikime göre domates mart sonunda viyole ekilir. Açık bahçeye domates tohumu atılmaz. Yalova enstitüsü doğrudan tohumla ekimde toprağın en az 14 °C olmasını istiyor.
Martta balkonda ne ekilir?
Künyelere göre havuç en az 30 cm derin bir saksı ister; pazı da 30 cm'lik saksıda tek bitki olarak yetişir. Maydanoz ile dereotu için en az 20 cm derin kasa, tere için 10-15 cm'lik kasa yeter.
Martta patates dikilir mi?
Marmara'da evet; Yalova takvimi martta patates ekimini yazıyor. MEB toprak 8-10 °C'ye ulaşınca dikilmesini, 7 °C'ye ulaşmadan dikilmemesini istiyor. Kütahya İl Müdürlüğü iç batıda uygun zamanı 15 Nisan-15 Mayıs olarak veriyor.
Martta ekilen havuç ne zaman hasat edilir?
Nantes havucun künyesi ekimden 90-110 gün sonra diyor; mart başında ekilen havuç haziran başında, ay sonunda ekilen temmuz ortasına doğru hasada gelir.
Mart Ekimi İçin Tohumlar
Dokuz tohum mart ayında ekilecek tohumlar koleksiyonunda ve birlikte mart ayı sebze tohumu setinde. Tek tek: Nantes havuç, iri kırmızı turp, Yedikule marul, pazı. Bir önceki ay için şubat ayında ne ekilir, bütün yıl için aylara göre sebze ekim takvimi yazısına bakın.
0 yorum