Saksıda Salep Yetiştirme: Saksı Ölçüsü, Toprak ve Yaz Dinlenmesi

Salep saksıda yetişir. Önce takvimini bilmek gerekir: bitki eylülde dikilir, kış boyunca yaprak açar, nisan-mayısta çiçek verir ve yaz başında toprak üstü tamamen kurur. O noktada saksı atılırsa, içindeki yeni yumru da gider.

Aşağıdaki ölçüler tarla kaynaklarından saksıya uyarlandı. Salebin saksı derinliğini ya da saksı başına yumru sayısını veren bir araştırma bulamadık; bu yüzden tarladaki dikim sıklığını ve sırt yüksekliğini saksı ölçülerine çevirdik ve hesabın nasıl yapıldığını da yazdık. Dikim sıklığı, toprak ve takvim için kaynaklar Ege ve Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüleri.

Salep İçin Saksı Ne Kadar Derin Olmalı?

Salep için 25-30 cm toprak derinliği alan bir saksı yeterli. Yumru 6-8 cm derine dikilir, kökler onun altında gelişir ve yeni yumru her yıl eskisinin yanında oluşur.

Bu ölçüyü tarladan aldık. Ege enstitüsü salebi 25-30 cm yüksekliğinde sırtlara dikiyor; amaç kış yağmurunda yumrunun su altında kalmasını önlemek. Saksıda da aynı derinlik hem köke yer açıyor hem de fazla suyun dikim seviyesinin altına inmesine zaman tanıyor, bu yüzden 25-30 cm seçiliyor.

Saksının tabanında delik şart. Salep suda bekleyen toprağı kaldırmaz; delikli plastik saksılar plastik ve delikli saksılar koleksiyonunda.

Bir Saksıya Kaç Yumru Dikilir?

30 cm çaplı bir saksıya 4-7 yumru dikilir. Karadeniz enstitüsü tarlada metrekareye 60 yumru, 10×10 cm aralık öneriyor; saksı yüzeyini bu iki sıklıkla hesapladık.

Hesap basit. Saksının yüzey alanı yarıçapın karesiyle pi'nin çarpımı; 30 cm çaplı saksıda bu yaklaşık 0,07 m². Metrekareye 60 yumru sıklığı bu yüzeye 4 yumru düşürür, 10×10 cm ızgara ise en fazla 7. Aşağıdaki tabloda hacim, 25 cm doluluk ve düz kenarlı saksı kabulüyle hesaplandı. Konik saksıda hacim biraz düşer.

Sık dikim cazip gelebilir. Rize'de yapılan denemede bitki sıklığı bitki boyunu ve çiçek sayısını değiştirdi; saksıda da aralık açık tutulursa her yumru kendi yerini bulur ve hasatta yeni yumruları ayırmak kolaylaşır.

Salep Saksıya Nasıl Dikilir?

Salep saksıya eylül ortası ile ekim sonu arasında, 6-8 cm derinliğe dikilir. Yumrular ağustos sonunda sürmeye başladığı için eylül ayında dikilen yumru toprağa girdiği anda köklenmeye hazırdır ve Ege enstitüsü Menemen koşullarında dikime eylül ortasında başlıyor.

1. Saksının dibine ince bir drenaj katmanı serin, üzerine harcı doldurun.
2. Harcı hafifçe bastırın, üstten birkaç santim boşluk bırakın.
3. Yumruları büyüme ucu yukarıda kalacak şekilde 6-8 cm derinliğe yerleştirin.
4. Yumrular arasında yaklaşık 10 cm bırakın.
5. Dikimden hemen sonra saksıyı tabandan su çıkana kadar sulayın.

Büyüme ucu yukarı bakmalı. Ağustos sonunda sürmeye başlamış bir yumruda bu uç, eylülde elinize geldiğinde çoğu kez gözle seçilebilecek kadar belirgindir.

Salep Saksısına Hangi Toprak Konur?

Salep gevşek, suyu hızla süzen ve organik maddece zengin bir harç ister. Karadeniz enstitüsü balçıklı ve ağır topraklardan kaçınılmasını söylüyor, Ege enstitüsü ise su altında kalan salepte yumru çürümesi ve Alternaria hastalığı gördüğünü bildiriyor.

Hazır seçenek salep toprağı: 50 litrelik torba, 30 cm çaplı iki saksıyı dolduruyor. Kendi harcınızı hazırlıyorsanız ağır bahçe toprağını tek başına kullanmayın. Kalın perlit ya da pomza suyun geçişini hızlandırır; kalın tarım perliti ve 4-8 mm kırmızı pomza bu iş için. Oranın nasıl kurulacağını saksı toprağına ne kadar perlit katılır yazısı anlatıyor.

Saksı dibine ince bir drenaj katmanı konabilir. 25-35 cm'lik saksılar için 4-8 mm lav taşı uygun tane boyu; 8-16 mm taş 40 cm ve üzeri saksılar için.

pH konusunda kaynaklar ayrışıyor. Karadeniz enstitüsü 6,0-7,5 diyor, Ege kaynakları salebin kireçli toprakta da yetiştiğini yazıyor. Harcın değeri 6 ile 7,5 arasındaysa iki görüşe göre de sorun yok; ölçmek için toprak pH'ı nasıl ölçülür yazısına bakabilirsiniz.

Salep Saksıda Nasıl Gübrelenir?

Saksıda solucan gübresi yeni harcın hacminin %10-20'si kadar konur ve ölçü hacimle yapılır. Salep için bu aralığın alt ucu, yani %10 seçiliyor; 30 cm çaplı, 18 litrelik bir saksıda bu yaklaşık 1,8 litre eder. Gerekçesi tarla verisinde: Ege enstitüsü dekara 400-500 kg solucan gübresi verirken Samsun'daki işletmeler hiç gübre vermeden dekardan ortalama 377 kg yumru alıyor.

Ondokuz Mayıs Üniversitesi'ndeki bir sera çalışmasında en yüksek yumru sayısı ve ağırlığı vermikompost ile mikoriza birlikte verildiğinde alındı. Solucan gübresi katı ve sıvı solucan gübresi koleksiyonunda; genel saksı dozları solucan gübresi saksıya ne kadar konur yazısında. Gübre dikimde harca karıştırılır.

Salep Saksıda Nasıl Sulanır?

Salep kış bitkisidir ve suyunun çoğunu yağmurdan alır. Yağmur alan açık balkonda kış sulaması seyrek olur, ama yağmur almayan kapalı bir balkonda ya da saçak altında duran saksı kışın da kurur ve toprak birkaç santim derinlikte kuruduğunda sulanması gerekir. Altlıkta su bekletilmez.

Yaz dinlenmesi bu takvimin en kolay kaçırılan kısmı. Samsun'daki tarla işletmeleri hiç sulama yapmıyor, Ege enstitüsü de yalnız kurak ilkbaharda suluyor; dinlenmedeki yumruyu sulamak onu çürümeye açar. Saksıyı yağmur almayan bir köşeye çekip bırakmak yeterli.

Balkonda Işık ve Soğuk

Salep -5 °C'ye kadar dayanıyor, en uygun sıcaklığı 10-25 °C. Saksıdaki yumru tarladakinden daha açıkta kalır; -5 °C'nin altına inen gecelerde saksıyı duvar dibine çekmek güvenli yol.

Işık konusunda kaynaklar ayrışıyor. Karadeniz enstitüsü yarı gölgeyi tercih ettiğini yazarken Ege enstitüsü gölgenin Alternaria riskini artırdığını söylüyor; Rize denemesinde %55 ve %75 gölge yumru verimini değiştirmedi. Belirleyici olan ışıktan çok toprağın ne kadar hızlı kuruduğu. Kuzey balkonunda harç daha geç kurur, sulama aralığı da buna göre uzar.

Yumruyu Ertesi Yıla Nasıl Taşırım?

Her bitkinin altında iki yumru olur: kışı geçirdiği, içi boşalıp buruşmuş eski yumru ve gelecek yılın bitkisini verecek dolgun yeni yumru. Yaz başında toprak üstü kuruduğunda iki yol var.

1. Saksıyı olduğu gibi bırakın. Yumru toprakta dinlenir, ağustos sonunda kendiliğinden sürer.
2. Yumruları çıkarın. Buruşmuş eski yumruyu ayırın, yenilerini 10-15 gün gölgede soldurun, oda koşullarında saklayın ve eylül ortasında taze harca dikin.

Birinci yol daha az iş ister ve yumruyu hiç yerinden oynatmaz. İkinci yol ise saksıda kaç yeni yumru oluştuğunu görmenizi, çürümüş ya da yumuşamış olanları ayıklamanızı ve eylülde çoğalan yumruları daha fazla saksıya bölüştürmenizi sağlar; yumru sayısı arttıkça tablodaki saksı ölçüleri yeniden işe yarar. İkinci yol, Ege enstitüsünün tohumluk yumru için uyguladığı yöntem. Depoda yumru ağırlığının %40-50'sini kaybeder; bu normaldir. Yumruyu bölerek çoğaltmaya çalışmayın, Ankara Üniversitesi'ndeki doktora çalışmasında bu yöntem sonuç vermedi.

Yaygın Hatalar

• Yaz başında toprak üstü kuruyunca saksıyı atmak.
• Dinlenmedeki yumruyu yaz boyunca sulamaya devam etmek.
• Deliksiz saksı ya da altlıkta bekleyen su.
• Ağır, killi bahçe toprağını tek başına kullanmak.
• Yumruyu doğadan sökmek ya da faturasız almak.

Sık Sorulan Sorular

Saksıda salep ilk yıl çiçek açar mı?

Tohumluk boyda bir yumruyla dikilen bitki ilk ilkbaharda çiçeklenir. Kaynaklar hasadı tam çiçeklenmede, nisan-mayısta yapıyor; bu da yumrudan dikilen bitkinin aynı sezonda çiçek verdiğini gösteriyor.

Salep yumrusu nereden alınır?

TAGEM'e bağlı araştırma enstitülerinden ya da Bakanlığın çoğaltım amaçlı salep yumrusu satanlar listesindeki satıcılardan, faturasında tür adı yazılı olarak. Ayrıntılar salep yetiştiriciliği yazısında.

Salep tohumu saksıya ekilir mi?

Ekilir, ama çimlenmesi beklenmez. Tohumun besin dokusu yoktur ve orkide mikorizası olmadan çimlenmez; nedeni salep tohumu ekilir mi yazısında.

Salep içeride yetiştirilir mi?

Kaynaklar salebi açık alanda, kış soğuğu ve yağmuru alan koşullarda yetiştiriyor. Isıtılan bir odada yetiştirmeyi test eden bir çalışma görmedik; balkon ya da bahçe daha güvenli.

Bu Yazı Size Uygun Değilse

Saksıya dikeceğiniz şey salep değil de lale ya da zambak soğanıysa derinlik ve harç farklı; lilyum toprağı ve soğan dikimi yazısı o bitkileri anlatıyor. Salon orkidesi için orkide toprağı yazısına bakın; o bitki kabuk ağırlıklı bir ortamda yaşar.