Yaban Mersini Bakımı: Gübreleme, Budama ve Sulama Takvimi

Yaban mersini bakımı yılda birkaç sabit işten oluşur: ilkbaharda üçe bölünmüş gübre, yazın düzenli su ve kuş ağı, dinlenme döneminde budama ve 1-2 yılda bir pH ölçümü. İşlerin çoğu küçük, ama zamanları kaçınca etkisi bir sonraki yıla taşınıyor.

Aşağıdaki takvimi Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (KTAE) ile ABD'deki üniversite yayım servislerinin önerilerinden kurduk. Gübre tablosunda saf azot miktarını amonyum sülfat ve üre ürün miktarına biz hesapladık; kaynakların ayrıştığı budama zamanı ve çiçek alma süresi için iki görüşü de veriyoruz.

Aylara Göre Yaban Mersini Bakım Takvimi

Yıllık bakımın omurgası iki iş. Üç gübre dozu ve budama. Takvim, Türkiye'de en çok yetiştirilen kuzey yüksek boylu çeşitlere ve Karadeniz ile Marmara'daki hasat zamanlarına göre kuruldu; Antalya'da örtü altında hasat ocak ya da nisanda başladığı için orada gübre ve budama da buna göre öne çekilir:

Yaban Mersini Gübresi: Ne Kadar, Ne Zaman?

Yaban mersini azotu amonyum formunda alır; OSU yıllık miktarı bitkinin yaşına göre veriyor ve üçe bölerek nisan sonu, mayıs sonu ve haziran sonunda uygulanmasını öneriyor. OSU'nun ticari yayınına göre bitki, gübre azotunun %10'undan azını temmuz ortasından sonra alıyor; geç verilen gübre büyük ölçüde boşa gider.

Aşağıdaki tabloda saf azot OSU'nun ev bahçesi rehberinden. Yanındaki iki sütunu biz hesapladık: amonyum sülfat %21, üre %46 azot içerdiği için saf azot bu oranlara bölündü. OSU pH'ı 5'in altındaki toprakta tek başına amonyum sülfat yerine üre ya da karışık formül öneriyor.

Tablodaki miktar yıllık toplam; her doz bunun üçte biri. Değerler kuzey yüksek boylu için: OSU tavşangözünde yaklaşık yarısını, yarı yükseklerde ilk üç yıl yarısını öneriyor. OSU aynı yıl bitkinin dibine taze talaş malç serildiyse aralığın üst ucunun kullanılmasını istiyor, çünkü çürüyen talaş topraktaki azotun bir kısmını bağlar. KTAE ise tarlada ilkbaharda dekara 50-70 kg 5-10-5 kompoze gübre veriyor. Ölçek farklı, mantık aynı.

Neyin verilmeyeceği de belli. OSU yalnızca nitrat içeren gübrelerin (kalsiyum nitrat gibi) zarar verebileceğini, klorürlü potasın büyümeyi azaltabileceğini yazıyor. Odun külü ve kireç pH'ı yükselttiği için kullanılmaz. KTAE'nin nitratlı gübre önerisi bir istisna. Bu istisna pH'ı hedef aralığın altına düşmüş topraklar için. Saksıdaki bitkiler için beslemenin sıklığı saksıda yaban mersini yetiştirme yazısında.

Yaban Mersini Nasıl Budanır?

Budama, meyveyi genç ve verimli gövdelerde tutmak için yapılır. Bitkinin yaşına göre değişir. Olgun bir çalıda Penn State 10-15 gövde bırakılmasını, 5 yaş ve üzerindeki gövdelerin her yıl dipten çıkarılmasını öneriyor.

Olgun çalının dengesini RHS basit bir kuralla veriyor: gövdelerin yaklaşık üçte biri yaşlı, üçte biri orta yaşlı, üçte biri genç olmalı. Her yıl birkaç yaşlı gövde çıkarıldığında bu denge kendiliğinden korunur.

Zamanında kaynaklar ayrışıyor. Penn State dinlenmenin sonunu, yani martı öneriyor ve sonbahar budamasını önermiyor. Mississippi State güney yüksek boylu ve tavşangözü çeşitlerde hasattan hemen sonrasını, en geç ağustos başını veriyor. Kışı sert geçen bir yerdeyseniz mart budaması, dona kadar hangi dalların zarar gördüğünü de görmenizi sağlar.

Yaban Mersini Nasıl Sulanır?

Yaban mersini haftada 25-76 mm su ister ve kaynaklar bu aralığın farklı uçlarını veriyor: Illinois yaklaşık 25 mm'yi yeterli bulurken OSU 38-76 mm öneriyor. OSU damla sulamada 46 cm'de bir yerleştirilmiş, saatte yaklaşık 1,9 litre veren damlatıcılar kullanıyor.

Yeni dikilen bitki daha sık su ister. OSU ilk yıl haftada birkaç sulama ve toprağın 15-30 cm derinliğe kadar ıslanmasını öneriyor; kök bölgesi genişledikçe sulama seyrekleşir ama derinleşir.

Su kadar suyun kalitesi de bakımın parçası. Georgia Üniversitesi yaban mersini sulama suyunda bikarbonat için 92 ppm, EC için 1,0 dS/m üst sınır veriyor; KTAE de su analizini yetiştiriciliğin ana faktörü sayıyor. Kireçli suyla sulanan bir bahçede toprak pH'ı yıllar içinde yükselir ve 1-2 yılda bir yapılan pH ölçümü, bu yükselişi yapraklar sararmadan önce yakalamanın en kolay yoludur. Şebeke suyunuzu sulama suyunun pH'ı ve sertliği yazısındaki yöntemle değerlendirebilirsiniz.

Malç sulamayı kolaylaştırır. KTAE dikimden sonra talaş ya da kabukla malçlamayı öneriyor; malç nemi korur ve mumya meyveleri örttüğü için hastalığın ilkbahardaki yayılmasını da azaltır.

Yapraklar Sararırsa Ne Yapılır?

Damarları yeşil kalıp yaprak ayası sararıyorsa önce pH ölçülür. OSU'ya göre yaban mersinindeki demir eksikliği çoğu zaman topraktaki demirin azlığından değil, yüksek pH'tan kaynaklanıyor; Minnesota Üniversitesi 5,8'in üzerinde bu sararmanın görülebileceğini yazıyor. Ölçüm için toprak pH'ı nasıl ölçülür yazısına, sararmanın magnezyum eksikliğinden ayırt edilmesi için damar arası sararma yazısına bakabilirsiniz.

Kalıcı çözüm pH'ı düşürmek. OSU dikili bitkide sonbahar başında bitki başına en fazla 85 g elementel kükürt verilmesini öneriyor; Kansas State ise tek seferde metrekareye en fazla 24 g sınırını koyuyor. Kükürdün toprak türüne göre dozları asidik toprak ve pH yazısında. Hızlı bir düzeltme gerekiyorsa demir şelatı kullanılır; Kansas State pH'ı 7,2'nin üzerindeki topraklarda EDDHA'lı şelatı öneriyor.

Yaygın Hatalar

• Gübreyi tek seferde ya da temmuzdan sonra vermek.
• Nitratlı, klorürlü gübre ya da odun külü kullanmak.
• Olgun çalıda hiç budama yapmayıp yaşlı gövdeleri bırakmak.
• Bakımsız çalıyı tek seferde dipten kesmek.
• Sararmayı gübre eksikliği sanıp pH'ı ölçmemek.
• Kuş ağı kurmadan hasadı beklemek.

Sık Sorulan Sorular

Yaban mersini için hangi gübre kullanılır?

Azotu amonyum ya da üre formunda veren bir gübre. OSU amonyum sülfatı (21-0-0) ve üreyi (46-0-0) örnek gösteriyor; asit seven bitkiler için etiketlenmiş karışık gübreler de bu ölçüte uyar.

Solucan gübresi yaban mersinine verilir mi?

Verilebilir; hazır yaban mersini harcımızda %10 oranında bulunuyor. Ama yukarıdaki tablo azot miktarı üzerinden kurulu; etiketinde azot oranı yazmayan bir gübreyle bu hesap yapılamaz, bu yüzden amonyumlu gübre seçiliyor ana besleme için. Oranlarla ilgili genel kural solucan gübresi saksıya ne kadar konur yazısında.

Yaban mersini her yıl budanmalı mı?

Evet. Olgun çalıda her yıl birkaç yaşlı gövde çıkarılıp yerine yeni sürgün bırakılır; Penn State'in hedefi toplam 10-15 gövde.

Budamada kesilen dallar köklendirilir mi?

Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesi'ne göre yaban mersini çelikle çoğaltılıyor: yarı odunsu çelik ağustos civarında, odunsu çelik ocak-şubatta, 10-15 cm'lik parçalar hâlinde alınıyor. Tohumdan çıkan fide ana bitkiye benzemediği için çelik tercih ediliyor.

Bu Yazı Size Uygun Değilse

Henüz fidan dikmediyseniz önce yaban mersini fidanı nasıl dikilir yazısına bakın. Yetiştiriciliğin tamamı yaban mersini yetiştiriciliği yazısında, asidik harçlar yaban mersini toprağı koleksiyonunda.